- Print deze pagina
- Download hoofdstuk
(PDF 586 KB) - Download jaarverslag
(PDF 1,9 MB)
Ordina jaarverslag 2008
Toelichting op de geconsolideerde jaarrekening
1. Algemene informatie
Ordina N.V. is een naamloze vennootschap, opgericht in 1973 en statutair gevestigd te Nieuwegein, Nederland. De geconsolideerde jaarrekening over het jaar 2008 bestaat uit de onderneming en al haar groepsmaatschappijen (tezamen ‘de Ordina Groep' genoemd). Een overzicht van de belangrijkste groepsmaatschappijen is opgenomen op pagina 125. De jaarrekening is door de Raad van Bestuur opgesteld d.d. 5 maart 2009. De jaarrekening is besproken in de vergadering van de Raad van Commissarissen d.d. 2 maart 2009, alsmede op 5 maart 2009 en zal ter vaststelling worden voorgelegd aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van 6 mei 2009.
De gewone aandelen van Ordina N.V. zijn genoteerd aan de effectenbeurs Euronext te Amsterdam. Tevens is Ordina opgenomen in Midkap index (AMX).
2. Samenvatting van de belangrijkste grondslagen voor waardering en resultaatbepaling
De belangrijkste grondslagen voor waardering en resultaatbepaling zijn hieronder weergegeven. Deze grondslagen voor waardering en resultaatbepaling zijn consistent toegepast binnen de Ordina Groep voor de in deze geconsolideerde jaarrekening gepresenteerde perioden.
2.1. Algemeen
De geconsolideerde jaarrekening van Ordina N.V. is opgemaakt in overeenstemming met de International Financial Reporting Standards (IFRS) en de interpretaties daarvan zoals vastgesteld door de International Accounting Standards Board (IASB) en aanvaard voor gebruik binnen de Europese Unie.
De jaarrekening van Ordina is opgesteld in het Nederlands en in het Engels, waarbij de Nederlandstalige versie leidend is.
De jaarrekening wordt gepresenteerd in euro's. Bedragen zijn vermeld in duizenden euro's, tenzij anders aangegeven. De euro is de functionele en presentatievaluta van Ordina N.V.. De waarderingsgrondslagen zijn gebaseerd op historische kosten en kostprijzen. Personeelsgerelateerde voorzieningen voortvloeiende uit toegezegde pensioen- en jubileumregelingen zijn op actuariële waarde gewaardeerd. Derivaten worden gewaardeerd op reële waarde. Een actief dan wel passief wordt als vlottend geclassificeerd als het naar verwachting binnen 12 maanden na balansdatum wordt gerealiseerd dan wel afgewikkeld.
Het opmaken van de geconsolideerde jaarrekening in overeenstemming met IFRS-regelgeving vereist van het management dat zij beoordelingen, inschattingen en aannames maakt die de toepassing van richtlijnen en de waarderingen voor activa, verplichtingen, opbrengsten en kosten beïnvloeden. De gemaakte schattingen en aannames zijn gebaseerd op historische ervaringen en diverse andere factoren die onder de gegeven omstandigheden als reëel worden beschouwd. De gemaakte inschattingen en aannames hebben gediend als basis voor de beoordeling van waarde van de verantwoorde activa en verplichtingen. Werkelijke resultaten en omstandigheden kunnen echter afwijken van gemaakte inschattingen.
Schattingen en onderliggende aannames worden voortdurend beoordeeld en indien noodzakelijk aangepast. Wijzigingen in schattingen en aannames worden verwerkt in de periode waarin de schattingen worden herzien als de herziening uitsluitend op de desbetreffende periode betrekking heeft, of in de periode van herziening en toekomstige perioden als de herziening zowel de huidige als toekomstige perioden beïnvloedt. De schattingen en beoordelingen van het management bij de toepassing van IFRS die een belangrijk effect hebben op de jaarrekening en toekomstige periodes zijn opgenomen onder toelichting 5.
Interpretaties effectief in 2008
IFRIC 14, ‘IAS 19 - Het maximale actief betreffende een toegezegd-pensioenregeling, minimale financieringsverplichting en hun onderlinge samenhang'. IFRIC 14 geeft een toelichting op de beoordeling van de limiet binnen IAS 19 van de overwaarde die kan worden verantwoord als actief. IFRIC 14 geeft tevens een toelichting hoe een pensioenactief of -verplichting kan worden beïnvloed door een wettelijke of contractuele minimale financieringsverplichting. IFRIC 14 heeft geen impact op de resultaten van de Ordina Groep.
IFRIC 11, ‘IFRS 2 - Aandeel gerelateerde beloningen', geeft een toelichting of aandeel gerelateerde beloningen waarbij ingekochte eigen aandelen (zogenaamde Treasury Shares) of aandelen van groepsmaatschappijen (bijvoorbeeld opties op aandelen van de moedermaatschappij) betrokken zijn, verantwoord moeten worden als vermogenstransactie of als een transactie gebaseerd op liquide middelen in de enkelvoudige jaarrekening van de moedermaatschappij en de groepsmaatschappijen. Deze interpretatie heeft geen invloed op de resultaten van de Ordina Groep.
Interpretaties effectief in 2008 maar niet relevant voor de Ordina Groep
De interpretaties van IFRIC 12 (licentieovereenkomsten bij infrastructurele werken in publieke sector) en IFRIC 13 (klantspaarprogramma's) van de bestaande standaarden zijn gepubliceerd en zijn van kracht voor verslagjaren die aanvangen op of na 1 januari 2008, doch zijn niet relevant voor de Ordina Groep.
Standaarden, aanpassingen en interpretaties van bestaande standaarden die nog niet effectief zijn en die niet vervroegd zijn toegepast door de Ordina Groep
De volgende standaarden, aanpassingen en interpretaties van bestaande standaarden zijn gepubliceerd en zijn van kracht voor de Ordina Groep voor verslagjaren die aanvangen op of na 1 januari 2009, doch zijn niet vervroegd toegepast door de Ordina Groep.
IAS 23 (aanpassing), ‘Financieringskosten' (effectief voor verslagjaren die aanvangen op of na 1 januari 2009). De aanpassing vereist activering van de financieringskosten die direct toerekenbaar zijn aan de verwerving, bouw of productie van een gekwalificeerd actief (een actief waarvoor een materiële periode noodzakelijk is om dit actief gereed te krijgen voor gebruik of verkoop) als onderdeel van de kostprijs van dat actief. De optie om deze financieringskosten direct ten laste van het resultaat te brengen komt te vervallen. De Ordina Groep zal IAS 23 (aanpassing) toepassen vanaf 1 januari 2009. De verwachting is dat de toepassing geen impact zal hebben op de resultaten van de Ordina Groep omdat er thans geen gekwalificeerd actief aanwezig is.
IFRS 8, ‘Bedrijfssegmenten'. Dit betreft een nieuwe standaard en vervangt de huidige standaard IAS14: Gesegmenteerde informatie. IFRS 8 vereist aanvullende informatie over bedrijfssegmenten, producten en diensten, geografische gebieden en belangrijke afnemers. Deze nieuwe standaard is van toepassing voor boekjaren die aanvangen op of ná 1 januari 2009. Momenteel onderzoeken wij de invloed van deze nieuwe richtlijn voor de Ordina Groep.
IAS 27 (gewijzigd), ‘Geconsolideerde en enkelvoudige jaarrekening' (effectief vanaf 1 juli 2009). De herziene standaard vereist dat alle transacties met deelnemingen waarin geen beslissende zeggenschap wordt gehouden, worden verantwoord ten laste van het eigen vermogen voor zover de transactie niet leidt tot een wijziging in de zeggenschap en de betreffende transacties niet leiden tot of winsten en verliezen. De standaard bepaalt tevens de verantwoording indien de zeggenschap wordt verloren. Een eventueel resterend minderheidsbelang wordt gewaardeerd tegen reële waarde en een winst of verlies wordt verantwoord in de winst- en verliesrekening. De Ordina Groep zal IAS 27 voorwaarts toepassen betreffende transacties met deelnemingen waarin geen beslissende zeggenschap wordt gehouden met ingang van 1 januari 2010.
IFRS 3 (gewijzigd), ‘Business Combinations' (effectief van 1 juli 2009). De herziening van IFRS 3 heeft onder meer betrekking op de wijze waarop goodwill moet worden berekend en de wijze waarop rekening gehouden moet worden met minderheidsbelangen en voorwaardelijke elementen in de aankoopprijs van de acquisitie. Als gevolg van deze herziening dienen direct aan de acquisitie gerelateerde kosten ten laste van het resultaat te worden gebracht van het jaar waarin deze zich voordoen. Onder de bestaande standaard vormen deze kosten onderdeel van de overnameprijs. Mits de aangepaste standaard zal worden goedgekeurd door de EU dient de standaard prospectief te worden toegepast voor alle verslagjaren die aanvangen op of na 1 juli 2009. De herziening zal met ingang van het boekjaar 2010 door de Ordina Groep worden doorgevoerd en heeft naar verwachting invloed op het resultaat van de groep ingeval materiële acquisities plaatsvinden.
Overige interpretaties en wijzigingen op gepubliceerde standaarden
Momenteel onderzoeken wij de invloed voor de groep van overige interpretaties en wijzigingen op gepubliceerde standaarden die van kracht worden in 2009 of 2010. Naar verwachting zullen deze wijzigingen geen of beperkte consequenties voor de groep hebben.
2.2. Grondslagen voor consolidatie
In de consolidatie zijn opgenomen Ordina N.V. en alle deelnemingen waarin Ordina N.V. direct dan wel indirect beslissende zeggenschap kan uitoefenen. Beslissende zeggenschap houdt in dat Ordina N.V. direct dan wel indirect de financiële en operationele bedrijfsvoering van een onderneming bepaalt (hetgeen in beginsel wordt verondersteld bij een aandelenbelang van meer dan 50%). De jaarrekeningen van deze deelnemingen zijn in de geconsolideerde jaarrekening van Ordina N.V. opgenomen vanaf de datum dat de beslissende zeggenschap verworven wordt tot het moment dat Ordina N.V. de beslissende zeggenschap verliest. In alle deelnemingen die in de consolidatie over 2007 en 2008 zijn opgenomen heeft Ordina een 100% belang. Er is derhalve geen aandeel van derden van toepassing.
De kostprijs van een nieuw verworven deelneming wordt bepaald op basis van de reële waarde op transactiedatum van de liquide middelen alsmede, indien van toepassing, de vermogensinstrumenten (i.e. aandelen) gebruikt ter financiering van de acquisitie, inclusief de kosten die direct zijn toe te wijzen aan de acquisitie. Goodwill wordt bepaald op basis van het verschil tussen de aankoopprijs van de acquisitie en de netto reële waarde van de overgenomen identificeerbare activa en verplichtingen inclusief voorwaardelijke verplichtingen op het moment van overname. Indien de kostprijs van de deelneming lager is dan de reële waarde van de activa en verplichtingen inclusief voorwaardelijke verplichtingen van de betreffende deelneming, wordt dit verschil ten gunste van het resultaat verantwoord.
Overige investeringen betreffen de minderheidsbelangen in ondernemingen waarbij Ordina N.V. een aandeelhoudersbelang heeft van tussen de 20% en 50%. Deze investeringen worden gewaardeerd op basis van de ‘equity method' (zie grondslag 2.7).
Intercompany balansverhoudingen, transacties en niet-gerealiseerde winsten op dergelijke transacties worden bij het opstellen van de geconsolideerde jaarrekening geëlimineerd. Transacties met geassocieerde deelnemingen worden bij het opstellen van de geconsolideerde jaarrekening geëlimineerd voor wat betreft het aandeel van de Ordina Groep in de betreffende geassocieerde deelneming.
De grondslagen voor de waardering en de resultaatbepaling zoals opgenomen in deze jaarrekening zijn van toepassing op de balans en winst- en verliesrekening van alle in de consolidatie opgenomen groepsmaatschappijen.
2.3. Gesegmenteerde verslaggeving
Een bedrijfssegment is een bedrijfsonderdeel dat soortgelijke diensten verleent en waarvan het rendements- en risicoprofiel afwijkt van dat van andere bedrijfssegmenten. Een geografisch segment verleent diensten in een bepaald economisch gebied en waarvan het rendements- en risicoprofiel afwijkt van dat van onderdelen die actief zijn in andere economische gebieden. De primaire segmentatiebasis voor de Ordina Groep betreft de segmentatie naar de bedrijfssegmenten ICT-Services en Business Process Outsourcing. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar toelichting 6.
2.4. Buitenlandse valuta
2.4.1. Functionele en presentatie valuta
Alle groepsmaatschappijen kennen de euro als functionele valuta. Dientengevolge is deze geconsolideerde jaarrekening opgemaakt in euro's, zijnde de valuta van de primaire economische omgeving van de Ordina Groep.
2.4.2. Omrekening afwijkende valuta
Indien van toepassing worden transacties en balansposities in vreemde valuta omgerekend naar de functionele valuta (euro's) per transactiedatum respectievelijk balansdatum. Eventuele omrekenverschillen worden direct verantwoord in de winst- en verliesrekening.
2.5. Immateriële vaste activa
2.5.1. Goodwill
Acquisities worden opgenomen onder toepassing van de ‘purchase method of accounting'. Deze methode wordt toegepast op alle acquisities gedaan na 1 januari 2004. Goodwill vloeit voort uit de acquisities van deelnemingen. Goodwill wordt bepaald op basis van het verschil tussen de aankoopprijs van de acquisitie en de netto reële waarde van de overgenomen identificeerbare activa en verplichtingen inclusief voorwaardelijke verplichtingen op het moment van overname. Goodwill wordt gewaardeerd tegen kostprijs onder vermindering van cumulatieve bijzondere waardeverminderingen.
Goodwill is toegerekend aan kasstroom genererende eenheden. Een bijzondere waardevermindering van de goodwill wordt, indien van toepassing, ten laste van de winst- en verliesrekening gebracht. Een bijzondere waardevermindering met betrekking tot goodwill wordt nimmer teruggenomen. Bij verkoop van een entiteit wordt de boekwaarde van de goodwill in het resultaat verwerkt.
Eventuele negatieve goodwill voortvloeiend uit de verwerving van een deelneming wordt direct in de winst- en verliesrekening verantwoord.
Goodwill bij de verwerving van geassocieerde deelnemingen is begrepen in de investering in geassocieerde deelnemingen.
2.5.2. Software
Software wordt gewaardeerd tegen kostprijs verminderd met cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen. De afschrijving van software is gebaseerd op de verwachte gebruiksduur.
2.5.3. Immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten
De immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten hebben betrekking op de in overeenstemming met IFRS 3 (‘Business Combinations') geïdentificeerde immateriële activa van acquisities en betreffen onder meer merknamen en klant- en contractportefeuilles en worden gewaardeerd op de reële waarde op het moment van overname. De reële waarde bij overname is op dat moment de kostprijs. De kostprijs van de identificeerbare immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten wordt, op basis van de gebruiksduur per individuele component, afgeschreven ten laste van de winst- en verliesrekening.
2.5.4. Intellectuele eigendomsrechten gerelateerd aan bedrijfsprocessen
Deze immateriële vaste activa hebben betrekking op de intellectuele eigendomsrechten ter zake bedrijfsprocessen die verband houden met Business Process Outsourcing-activiteiten. Indien deze intellectuele eigendomsrechten zijn aangekocht, worden deze gewaardeerd tegen aanschafwaarde verminderd met cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen. Indien deze intellectuele eigendomsrechten betrekking hebben op in eigen beheer vervaardigde activa waarvan het waarschijnlijk is dat gedurende een periode langer dan een jaar economische voordelen zullen worden gegenereerd die de kostprijs te boven gaan, worden deze gewaardeerd tegen kostprijs verminderd met cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen. De afschrijving van de intellectuele eigendomsrechten gerelateerd aan bedrijfsprocessen vindt plaats over de looptijd van de onderliggende Business Process Outsourcing-overeenkomsten.
2.5.5. Uitgaven na initiële investering
Uitgaven na initiële investering voor geactiveerde immateriële vaste activa worden uitsluitend geactiveerd wanneer hierdoor de toekomstige economische voordelen voortvloeiend uit de investering toenemen. Alle overige uitgaven worden als last verantwoord in de winst- en verliesrekening. Uitgaven na initiële investering hebben betrekking op noodzakelijke investeringen ter zake de activiteiten binnen Business Process Outsourcing.
2.5.6. In eigen beheer vervaardigde immateriële vaste activa
Ontwikkelingskosten ter zake in eigen beheer vervaardigde immateriële vaste activa worden uitsluitend geactiveerd wanneer het waarschijnlijk is dat gedurende een periode langer dan een jaar economische voordelen voortvloeiend uit de investering zullen worden gegenereerd. Kosten van eigen medewerkers direct gerelateerd aan de in eigen beheer ontwikkelde immateriële vaste activa worden tegen kostprijs geactiveerd. Indien ten behoeve van de in eigen beheer vervaardigde immateriële vaste activa gebruik wordt gemaakt van diensten van derden worden deze geactiveerd tegen kostprijs. Rentekosten zijn geen onderdeel van de geactiveerde kosten. Op in eigen beheer vervaardigde immateriële vaste activa wordt afgeschreven vanaf de datum van ingebruikname.
2.5.7. Afschrijving van immateriële vaste activa
Afschrijvingskosten worden lineair ten laste van de winst- en verliesrekening gebracht op basis van de economische gebruiksduur van een immaterieel actief. Goodwill wordt jaarlijks op balansdatum getest op bijzondere waardevermindering. Op overige immateriële vaste activa wordt afgeschreven vanaf de datum van ingebruikname.
De economische gebruiksduur van de immateriële vaste activa op grond waarvan de afschrijvingen worden bepaald, is als volgt:
| • | software | 3 jaar |
| • | merknamen | 2-3 jaar |
| • | klantenbestanden | 5 jaar |
| • | contractportefeuilles | 1-2 jaar |
| • | immateriële vaste activa gerelateerd aan bedrijfsprocessen | 5-10 jaar |
De afschrijvingstermijnen worden jaarlijks geëvalueerd en indien noodzakelijk aangepast.
2.6. Materiële vaste activa
2.6.1. Materiële vaste activa in eigendom
Materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen kostprijs verminderd met cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen. Hierin zijn inbegrepen de bijkomende kosten die direct toerekenbaar zijn aan de verkrijging of vervaardiging van het actief. Kosten gemaakt na eerste verwerking in de jaarrekening zijn inbegrepen in de boekwaarde van het actief dan wel een afzonderlijk actief indien het waarschijnlijk is dat de toekomstige economische voordelen met betrekking tot het actief naar de Ordina Groep zullen vloeien en de kosten van het actief op betrouwbare wijze kunnen worden bepaald. Onderhoudskosten worden verantwoord in de winst- en verliesrekening in de periode waarin zij zich voordoen.
Boekwinsten en -verliezen bij verkoop van materiële vaste activa zijn begrepen onder de afschrijvingen.
2.6.2. Materiële vaste activa in lease
Lease-overeenkomsten, waarbij nagenoeg alle risico's en voordelen aan het eigendom van het geleasde actief aan de Ordina Groep worden overgedragen, worden geclassificeerd als financiële lease. Financiële lease-overeenkomsten worden bij het aangaan van de lease-overeenkomst gewaardeerd tegen de reële waarde van het geleasde actief of de lagere contante waarde van de minimum leasebetalingen. Eventuele initiële directe kosten worden toegevoegd aan de als actief verantwoorde bedragen. Alle overige lease-overeenkomsten zijn operationele lease-overeenkomsten.
Materiële vaste activa die middels financiële lease zijn verworven, worden gewaardeerd tegen de reële waarde van het geleasde actief of de lagere contante waarde van de minimum leasebetalingen, verminderd met cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen. De leasebetalingen voor financiële lease-overeenkomsten worden zodanig uitgesplitst in financieringslasten en een vermindering van de leaseverplichting dat een constante rentevoet over het resterende saldo van de verplichting wordt bereikt. De financieringskosten worden direct ten laste van het resultaat gebracht. Materiële vaste activa verkregen onder financiële lease-overeenkomsten worden afgeschreven over de gebruiksduur van het actief of de kortere lease-overeenkomstperiode.
Betalingen ter zake operationele leasecontracten worden direct verantwoord ten laste van de winst- en verliesrekening (zie toelichting 23 voor de verantwoorde kosten ter zake autoleasing en toelichting 24 voor de verantwoorde kosten ter zake de huur van panden).
2.6.3. Afschrijving
Afschrijvingskosten worden lineair ten laste van de winst- en verliesrekening gebracht op basis van de geschatte gebruiksduur van een actief. De economische gebruiksduur van de materiële vaste activa op grond waarvan de afschrijvingen worden bepaald, is als volgt:
| • | apparatuur | 3-4 jaar |
| • | inventaris | 3-5 jaar |
| • | verbouwingen | 2-9 jaar |
Verbouwingen worden afgeschreven over de resterende looptijd van de huurovereenkomsten van de betreffende gebouwen of de economische levensduur indien deze korter is.
De restwaarde, die veelal is bepaald op nihil, en gebruiksduur van de materiële vaste activa worden jaarlijks per balansdatum beoordeeld en aangepast indien noodzakelijk.
2.7. Geassocieerde deelnemingen
Geassocieerde deelnemingen zijn alle entiteiten waarover de Ordina Groep invloed van betekenis, doch geen beslissende zeggenschap kan uitoefenen, meestal door middel van het beschikken over 20% tot 50% van de stemrechten. Investeringen in geassocieerde deelnemingen worden door middel van de vermogensmutatiemethode verantwoord. De eerste verwerking geschiedt tegen kostprijs. De waardering van geassocieerde deelnemingen is inclusief goodwill, onder vermindering van cumulatieve bijzondere waardeverminderingen, zoals bepaald op de overnamedatum.
Het aandeel in het resultaat van de geassocieerde deelneming dat aan de Ordina Groep wordt toegerekend, wordt verwerkt in de winst- en verliesrekening. Het aandeel van de mutaties in de reserves van een geassocieerde deelneming die na de overnamedatum aan de Ordina Groep toerekenbaar zijn, worden verantwoord in de reserves van de Ordina Groep. Indien het aandeel van verliezen toerekenbaar aan de Ordina Groep de boekwaarde van de geassocieerde deelneming (inclusief overige niet door zekerheden gedekte vorderingen) overschrijdt, worden verdere verliezen niet meer opgenomen, tenzij er door de Ordina Groep zekerheden zijn gesteld ten behoeve van de geassocieerde deelneming dan wel dat er verplichtingen zijn aangegaan of betalingen namens de geassocieerde deelneming zijn verricht.
2.8. Derivaten
De Ordina Groep gebruikt afgeleide financiële instrumenten (derivaten) zoals renteswaps om de risico's van renteschommelingen af te dekken. Derivaten worden initieel verwerkt tegen reële waarde op het moment dat een derivatencontract wordt afgesloten en vervolgens gewaardeerd tegen reële waarde op iedere balansdatum.
De reële waarde van derivaten wordt bepaald aan de hand van beschikbare marktwaarderingen. De winsten en verliezen bij herwaardering worden verantwoord ten laste van de winst- en verliesrekening, tenzij het derivaat wordt gekwalificeerd als kasstroomafdekking (cash flow hedge). Een cash flow hedge heeft tot doel om voor kasstromen die zich in de toekomst zeer waarschijnlijk zullen voordoen de variabiliteit die het gevolg is van valuta- of renteschommelingen te beperken.
Wanneer een derivaat wordt gekwalificeerd als cash flow hedge dan wordt het effectieve deel van de mutatie in de reële waarde van het derivaat direct verantwoord ten bate dan wel ten laste van het eigen vermogen. Elk deel van de mutatie in de reële waarde die wordt beoordeeld als niet-effectief wordt direct verantwoord ten laste van de winst- en verliesrekening. Wanneer een derivaat niet wordt gekwalificeerd als cash flow hedge worden de mutaties in de reële waarde verantwoord ten laste van de winst- en verliesrekening.
Voor cash flow hedges worden de samenhangende cumulatieve winsten of verliezen vanuit het eigen vermogen verwijderd en in de winst- en verliesrekening verantwoord in dezelfde periode of perioden dat de verwachte transactie winst of verlies genereert. Het ineffectieve deel van enig winst of verlies wordt direct ten gunste dan wel ten laste van de winst- en verliesrekening gebracht. Wanneer een cash flow hedge afloopt, verkocht of beëindigd wordt, of de hedge wordt verbroken, maar de hedgetransactie naar verwachting toch nog plaats zal vinden, blijft de cumulatieve bate of last op dat moment in het eigen vermogen tot het moment dat de transactie plaatsvindt, waarna afwikkeling plaatsvindt als bovenomschreven. Indien het echter onwaarschijnlijk is dat de afgedekte transactie nog plaats zal vinden, wordt de in het eigen vermogen verantwoorde cumulatieve bate of last onmiddellijk ten gunste dan wel ten laste van de winst- en verliesrekening gebracht.
2.9. Voorraden
2.9.1. Handelsvoorraden
De voorraden worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs respectievelijk lagere marktwaarde per balansdatum, deze zijn gebaseerd op het first-in first-out principe.
2.9.2. Onderhanden werk
Ter zake onderhanden projecten in opdracht van derden, waarvan het resultaat niet op betrouwbare wijze kan worden vastgesteld, worden de direct toerekenbare kosten verantwoord als onderhanden werk voor zover deze naar waarschijnlijkheid worden gedekt door de opbrengsten uit het project. Vorderingen uit hoofde van lopende contracten met een vaste aanneemsom worden verantwoord onder de overige vorderingen (zie grondslag 2.10). In dit kader wordt tevens verwezen naar de grondslagen ter zake de omzetverantwoording (zie grondslag 2.19).
2.10. Handelsdebiteuren en overige vorderingen
Handelsdebiteuren en overige vorderingen worden bij de eerste verwerking in de jaarrekening opgenomen tegen reële waarde en daarna tegen de geamortiseerde kostprijs, gebruikmakend van de effectieve rentemethode en onder aftrek van de voorziening voor oninbaarheid. Een voorziening voor oninbaarheid wordt gevormd op het moment dat verondersteld wordt dat een vordering of een deel van een vordering niet zal worden geïncasseerd. Het bedrag van de voorziening wordt bepaald als het verschil tussen de boekwaarde van de vordering en de contante waarde van de geschatte toekomstige kasstromen, contant gemaakt tegen de effectieve rente. De dotatie aan de voorziening wordt in de winst- en verliesrekening verwerkt in de overige bedrijfslasten.
De overige vorderingen betreffen de nog te factureren omzet ter zake reeds verrichte diensten, overige vorderingen alsmede overlopende activa. Onder de overlopende activa zijn opgenomen de nog te ontvangen bedragen uit hoofde van lopende projecten per balansdatum voor zover deze vorderingen de ter zake deze projecten reeds gefactureerde bedragen overschrijden. Indien ter zake lopende projecten de reeds gefactureerde bedragen hoger zijn dan de som van de gemaakte kosten plus de gerealiseerde winst, wordt het saldo betreffende deze projecten verantwoord onder de overige schulden.
2.11. Liquide middelen
De liquide middelen betreffen aanwezige kassaldi en saldi uit hoofde van lopende rekeningen bij bancaire instellingen en worden gewaardeerd tegen reële waarde. De opvraagbare rekeningen-courant worden in het kasstromenoverzicht gepresenteerd als onderdeel van de liquide middelen. Voor wat betreft de langlopende leningen ultimo 2008 wordt verwezen naar toelichting 16.
2.12. Voor verkoop aangehouden activa en verplichtingen
Indien ter zake een vast actief sprake is van een voornemen tot verkoop en de boekwaarde zal worden gerealiseerd middels deze verkoop, wordt het betreffende vast actief geclassificeerd als ‘voor verkoop aangehouden activa'. Voorwaarde hierbij is dat het vast actief in huidige staat beschikbaar is voor verkoop en de verkoop hoogst waarschijnlijk is. De voor verkoop aangehouden activa worden separaat gepresenteerd op de balans. Een vast actief geclassificeerd als aangehouden voor verkoop wordt gewaardeerd tegen de laagste waarde van de boekwaarde en de reële waarde minus de verkoopkosten.
De verplichtingen gerelateerd aan activa die worden afgestoten en die zijn geclassificeerd als aangehouden voor verkoop, worden afzonderlijk van de overige verplichtingen op de balans gepresenteerd.
2.13. Bijzondere waardevermindering van niet financiële activa (impairment)
Een immaterieel actief met een onbepaalde gebruiksduur alsmede een immaterieel actief dat nog niet gebruiksklaar is, wordt niet afgeschreven maar jaarlijks beoordeeld op bijzondere waardevermindering. Activa met een bepaalde gebruiksduur worden afgeschreven en beoordeeld op bijzondere waardevermindering telkens indien er een indicatie is dat de boekwaarde afwijkt van de realiseerbare waarde. Een bijzondere waardevermindering wordt bepaald op het bedrag dat de boekwaarde de realiseerbare waarde overschrijdt.
2.13.1. Berekening van de realiseerbare waarde
De realiseerbare waarde van een actief of kasstroomgenererende eenheid is de hoogste waarde van de reële waarde minus vervreemdingskosten en de bedrijfswaarde. De bedrijfswaarde is de contante waarde van de kasstromen die verwacht worden voort te komen uit een actief of kasstroomgenererende eenheid. Bij het bepalen van de bedrijfswaarde wordt de contante waarde van de geschatte toekomstige kasstromen berekend met behulp van een disconteringsvoet vóór belasting die de weerslag is van zowel de actuele markttaxaties van de tijdswaarde van geld als het specifieke risico met betrekking tot het actief.
Voor een actief dat geen individueel te bepalen kasstromen genereert, wordt de economische waarde bepaald voor de kasstroomgenererende eenheid waarvan het actief onderdeel uitmaakt.
2.13.2. Terugname van bijzondere waardeverminderingen (terugname impairment)
Een bijzondere waardevermindering met betrekking tot goodwill wordt nimmer teruggenomen.
Een bijzondere waardevermindering met betrekking tot overige activa wordt teruggenomen indien schattingen, aan de hand waarvan de realiseerbare waarde was bepaald, veranderd zijn. Een bijzondere waardevermindering wordt uitsluitend teruggenomen voorzover de boekwaarde van het actief na terugname niet hoger wordt dan de boekwaarde die, na aftrek van afschrijvingen, op dat moment zou zijn vastgesteld indien er geen bijzondere waardevermindering was verantwoord. Jaarlijks wordt beoordeeld of er aanwijzingen zijn dat een bijzondere waardevermindering die in voorgaande perioden is opgenomen voor een actief, met uitsluiting van goodwill, niet meer bestaat of mogelijk is afgenomen. Indien een dergelijke indicatie bestaat, wordt de realiseerbare waarde van het betreffende actief opnieuw vastgesteld en de bijzondere waardevermindering aangepast voor zover de beoordeling daartoe aanleiding geeft.
2.14. Eigen vermogen
2.14.1. Aandelenkapitaal
Het maatschappelijk kapitaal van Ordina N.V. bestaat uit 72.000.000 gewone aandelen, 17.999.995 preferente aandelen en 1 prioriteitsaandeel. Ultimo 2008 zijn er geen preferente aandelen uitgegeven. Het uitgegeven en volgestorte prioriteitsaandeel en de uitgegeven en volgestorte gewone aandelen worden gekwalificeerd als eigen vermogen.
2.14.2. Inkoop eigen aandelen
Op het moment dat Ordina N.V. eigen aandelen inkoopt (zogenaamde Treasury Shares), wordt het bedrag van de vergoeding voor deze inkoop, inclusief eventuele direct toewijsbare kosten (onder aftrek van belastingen) in mindering gebracht op het eigen vermogen tot het moment dat de betreffende aandelen worden ingetrokken, heruitgegeven of verkocht. Indien ingekochte eigen aandelen worden verkocht of heruitgegeven, dan wordt het ontvangen bedrag, onder aftrek van direct toewijsbare kosten (onder aftrek van belastingen) verantwoord ten gunste van het eigen vermogen.
2.14.3. Dividenden
Een dividenduitkering aan de aandeelhouders van Ordina wordt als verplichting verantwoord op het moment dat de Algemene Vergadering van Aandeelhouders daartoe besluit.
2.15. Leningen
Leningen worden bij eerste verwerking in de jaarrekening opgenomen tegen reële waarde onder verrekening van transactiekosten en daarna tegen geamortiseerde kostprijs. Het verschil tussen het ontvangen bedrag (onder verrekening van transactiekosten) en de aflossingswaarde wordt opgenomen in de winst- en verliesrekening gedurende de looptijd van de lening onder toepassing van de effectieve rentemethode.
Leningen die betrekking hebben op verplichtingen uit hoofde van financiële lease-overeenkomsten worden bij het aangaan van de lease-overeenkomst gewaardeerd tegen de reële waarde van het geleasde actief of de lagere contante waarde van de minimum leasebetalingen. De bijbehorende leaseverplichtingen met een looptijd langer dan een jaar worden gepresenteerd onder de langlopende schulden. Leaseverplichtingen met een looptijd korter dan een jaar worden verantwoord onder de kortlopende schulden.
2.16. Personeelsgerelateerde voorzieningen
2.16.1. Pensioenregelingen
De Ordina Groep heeft zowel toegezegde-bijdrageregelingen (op basis van beschikbare premies) als toegezegd-pensioenregelingen. Bij een toegezegde-bijdrageregeling worden vastgestelde premies betaald aan een verzekeringsmaatschappij. Bij deze pensioenregeling heeft de Ordina Groep geen wettelijke of feitelijke verplichting om aanvullende premies te betalen indien de maatschappij onvoldoende middelen heeft om huidige of toekomstige pensioenen te betalen. Een toegezegd-pensioenregeling is een regeling die niet classificeert als een toegezegde-bijdrageregeling. Dit is een regeling waarbij aan de medewerkers een pensioen wordt toegezegd, waarvan de hoogte afhankelijk is van leeftijd, salaris en dienstjaren.
2.16.1.1. Toegezegde-bijdrageregelingen (op basis van het beschikbare-premiestelsel)
Verplichtingen ten aanzien van bijdragen aan pensioenregelingen op basis van beschikbare premies worden als last in de winst- en verliesrekening verwerkt in de periode waarop deze betrekking hebben. Naast deze verplichtingen heeft de Ordina Groep geen overige verplichtingen aangaande pensioenregelingen op basis van een beschikbare-premieregeling.
2.16.1.2. Toegezegd-pensioenregelingen
De in de balans opgenomen verplichting van de Ordina Groep ten aanzien van toegezegd-pensioenregelingen is de contante waarde van de verplichtingen uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen, minus de reële waarde van de beleggingen ter zake de pensioenregelingen. Jaarlijks wordt de verplichting uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen berekend door onafhankelijke actuarissen met gebruik van de ‘projected unit credit-methode'. De contante waarde van de verplichting uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen wordt berekend door het contant maken van de geschatte toekomstige kasstromen. Daarbij wordt uitgegaan van de rentetarieven die gelden voor hoge kwaliteit ondernemingsobligaties, die zijn uitgegeven in dezelfde valuta als waarin de pensioenen betaald zullen worden, en die een looptijd hebben die ongeveer gelijk is aan de looptijd van de gerelateerde pensioenverplichting.
Onder IFRS 1 zijn alle actuariële winsten en verliezen zoals bepaald op 1 januari 2004, de transitiedatum naar IFRS, gewaardeerd en verwerkt ten laste van het eigen vermogen. Actuariële winsten en verliezen die zijn ontstaan na 1 januari 2004 worden direct verantwoord ten bate dan wel ten laste van het eigen vermogen (SORIE account).
De pensioenlasten gedurende het boekjaar (bestaande uit pensioenpremies, rentekosten en verwacht rendement op opgebouwde waardes) worden ten laste van de winst- en verliesrekening gebracht.
2.16.2. Jubileumregeling
Ordina kent in haar arbeidsvoorwaarden een jubileumregeling. Op basis van deze regeling ontvangen medewerkers bij het bereiken van een bepaalde duur van hun dienstverband een bruto-uitkering. Gebaseerd op IAS 19 ‘Employee benefits' wordt een voorziening gevormd voor de verplichting die voortvloeit uit hoofde van deze jubileumregeling.
De voorziening ter zake de jubileumregeling wordt op dezelfde wijze berekend als de voorziening ter zake toegezegd-pensioenregelingen. Onder IFRS 1 zijn alle actuariële winsten en verliezen zoals bepaald op 1 januari 2004, de transitiedatum naar IFRS, gewaardeerd en verwerkt ten laste van het eigen vermogen. Actuariële winsten en verliezen die zijn ontstaan na 1 januari 2004 worden direct verantwoord ten bate dan wel ten laste van de winst- en verliesrekening.
Uitkeringen in het kader van de jubileumregeling gedurende het boekjaar worden ten laste van de voorziening gebracht. De mutatie in de voorziening ter zake de jubileumregeling wordt ten laste dan wel ten gunste van de winst- en verliesrekening gebracht.
2.16.3. Optie- en aandelenregelingen
Tot en met 2004 heeft Ordina gedurende meerdere jaren een personeelsoptieplan geïntroduceerd voor haar voltallige personeel. Op basis van IFRS 2 ‘Share based payment', wordt de reële waarde van opties die onvoorwaardelijk zijn toegekend na 7 december 2002, ten laste van de winst- en verliesrekening gebracht. De opties die zijn toegekend onder het personeelsoptieplan 2004 zijn toegekend na 7 december 2002. De opties die zijn toegekend onder het personeelsoptieplan 2004 zijn direct na toekenning uitoefenbaar. Op grond van IFRS 2 zijn de kosten van dit personeelsoptieplan ten laste van de winst- en verliesrekening over 2004 gebracht. De verwerking van deze kosten heeft tevens tot een overeenkomstige aanpassing in het eigen vermogen geleid. De waarde is bepaald aan de hand van een binominaal model voor het waarderen van optierechten.
Gedurende het jaar 2007 en 2008 zijn geen opties op aandelen Ordina N.V. toegekend.
Bedragen die worden ontvangen bij uitoefening van optierechten ingevolge personeelsoptieplannen worden ten gunste van het geplaatst kapitaal (voor de nominale waarde) en de agioreserve (voor het verschil tussen de optie-uitoefenprijs en de nominale waarde) gebracht.
Aan de leden van de Raad van Bestuur is een langetermijn variabele beloning toegekend waarbij sprake is van een uitkering in aandelen Ordina N.V.. Voor deze langetermijn variabele beloning worden jaarlijks de prestatiecriteria voor de voorliggende driejaarsperiode bepaald. Op basis van deze prestatiecriteria wordt jaarlijks en per individuele driejaarsperiode, beoordeeld in hoeverre daadwerkelijk aandelen Ordina N.V. zullen worden verkregen. Waardering van de naar verwachting te verkrijgen aandelen vindt plaats op basis van de aandelenkoers op het moment van toekenning van de regeling en de inschatting in hoeverre toepasselijke criteria zullen worden gerealiseerd. Voor de verkregen aandelen geldt dat daarop, voor de aansluitende duur van twee jaar, een blokkade van toepassing is voor wat betreft de verhandelbaarheid ervan. Verkoop van een deel van de aandelen om met de opbrengst de belasting met betrekking tot de toekenning van de aandelen te voldoen, valt buiten deze handelsblokkade. Bij de waardering van de aandelen is rekeninggehouden met deze handelsblokkade alsmede met de verwachte dividenduitkeringen. De mutatie van de langetermijn variabele beloning wordt op basis van actuele inschattingen op verslaggevingmoment ten laste dan wel ten gunste van de winst- en verliesrekening verantwoord. Ingevolge het feit dat de verplichting uit hoofde van de langetermijn variabele beloning waarbij sprake is van een uitkering in aandelen Ordina N.V. wordt gepresenteerd als onderdeel van het eigen vermogen, resulteert de last die wordt verwerkt in de winst- en verliesrekening tot een overeenkomstige aanpassing in het eigen vermogen. Op het uitkeringsmoment wordt de verantwoorde waarde van de aandeel gerelateerde beloningen verantwoord als storting op de uitgegeven aandelen.
2.17. Voorzieningen
In de balans wordt een voorziening verwerkt indien aan de volgende voorwaarden wordt voldaan: 1) er sprake is van een in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting van de Ordina Groep als gevolg van een gebeurtenis in het verleden, 2) het is aannemelijk dat voor afwikkeling van die verplichting sprake zal zijn van een uitstroom van middelen, en 3) er kan een betrouwbare inschatting worden gemaakt van de uitstroom van geldmiddelen die noodzakelijk worden geacht om de verplichting af te wikkelen. Voorzieningen worden gewaardeerd tegen de contante waarde van de te verwachten kosten voor het voldoen aan de verplichting. De voorziening wordt contant gemaakt tegen een percentage voor belasting, rekeninghoudend met de tijdswaarde van geld in de huidige markt en de risico's specifiek voor de verplichting. De toename van een voorziening ingevolge het verstrijken van tijd wordt verantwoord als financieringslast.
Naast de onder grondslag 2.16.1 en 2.16.2 genoemde voorzieningen ter zake pensioenen en de jubileumregeling wordt een voorziening gevormd ter zake reorganisatiekosten, de leegstand van panden waarvoor een contractuele huurverplichting bestaat alsmede ter zake lopende garantie- en projectvoorzieningen en verlieslatende contracten.
In verband met reorganisatiekosten wordt een voorziening getroffen wanneer de Ordina Groep een gedetailleerd plan voor de reorganisatie heeft geformaliseerd en een aanvang is gemaakt met de reorganisatie of deze publiekelijk bekend is gemaakt. Kosten in verband met toekomstige operationele activiteiten worden niet in de reorganisatievoorziening begrepen.
De voorziening ter zake de leegstand van panden heeft betrekking op toekomstige huurlasten, inclusief aan de huur gerelateerde bijkomende vaste kosten en onder aftrek van verwachte opbrengsten uit onderverhuur, voor de contractperiode waarover naar verwachting geen gebruikgemaakt wordt van deze panden. Indien de afkoopwaarde van een huurcontract lager is, wordt de voorziening bepaald op deze lagere waarde.
Ter zake ultimo boekjaar lopende garantieverplichtingen wordt een voorziening opgenomen ter grootte van de geschatte werkzaamheden voortvloeiende uit deze verplichtingen. Een garantievoorziening wordt gevormd op basis van de kostprijs van de naar verwachting nog uit te voeren werkzaamheden.
Projectvoorzieningen hebben betrekking op geschatte nog te verrichten werkzaamheden betreffende verlieslatende contracten. Er wordt een voorziening gevormd voor verlieslatende contracten ter grootte van het bedrag dat de door de Ordina Groep naar verwachting te behalen voordelen uit een overeenkomst lager zijn dan de onvermijdbare kosten om de verplichtingen uit de betreffende overeenkomst te voldoen.
2.18. Handelscrediteuren en overige schulden
Handelscrediteuren en overige schulden worden bij de eerste verwerking in de jaarrekening opgenomen tegen reële waarde en daarna tegen de geamortiseerde kostprijs gebruikmakend van de effectieve rentemethode.
2.19. Omzetverantwoording
Onder de omzet wordt verantwoord de opbrengst exclusief omzetbelasting en kortingen van de in het verslagjaar voor derden verrichte diensten en aan derden geleverde goederen in de normale bedrijfsvoering van de activiteiten van de Ordina Groep. Opbrengsten worden gewaardeerd tegen de reële waarde van de vergoeding die is ontvangen of waarop recht is verkregen.
Opbrengsten worden verantwoord wanneer de omvang van de opbrengst betrouwbaar kan worden bepaald, het waarschijnlijk is dat de toekomstige economische voordelen voortvloeiende uit het contract aan de Ordina Groep toekomen en wanneer voor elk van de hieronder beschreven activiteiten aan specifieke criteria is voldaan. Geen opbrengst wordt verantwoord indien er belangrijke onzekerheden bestaan over de inbaarheid van de te ontvangen vergoeding.
De wijze van omzetverantwoording is afhankelijk van de aard van de verrichte diensten en de contractuele bepalingen die op de betreffende diensten van toepassing zijn.
2.19.1. Contracten op basis van contractuele tarieven en nacalculatie
Omzet die voortvloeit uit diensten uit hoofde van contracten die zijn gebaseerd op contractuele tarieven en nacalculatie, wordt verantwoord op het moment dat de diensten worden verricht, ongeacht de looptijd van de contracten.
2.19.2. Vaste-prijscontracten
Bij contracten met een vaste aanneemsom wordt omzet verantwoord op basis van een proportioneel deel van de totale aanneemsom naar rato van de gemaakte voortgang in het verslagjaar (‘percentage of completion' / POC) voor zover de mate waarin de diensten op balansdatum zijn verricht op betrouwbare wijze kan worden vastgesteld en de reeds gemaakte kosten voor de transactie en kosten om de transactie te voltooien betrouwbaar kunnen worden ingeschat. Bij de toepassing van de POC-methode wordt omzet verantwoord op basis van de totale per verslagdatum gemaakte kosten in verhouding tot de totaal ingeschatte kosten die moeten worden gemaakt om de verplichtingen binnen het contract te voldoen.
Op het moment dat er omstandigheden zijn die een wijziging tot gevolg hebben in de oorspronkelijke inschatting van omzet, kosten of nog te verrichten werkzaamheden, worden inschattingen aangepast. Deze aanpassingen kunnen van invloed zijn op nog te realiseren omzet of kosten. Dergelijke aanpassingen worden verwerkt in de periode waarin de omstandigheden die aanleiding zijn voor de gewijzigde inschattingen zich voordoen.
Als het resultaat van een onderhanden project in opdracht van derden niet op betrouwbare wijze kan worden ingeschat, worden opbrengsten alleen verantwoord tot het bedrag van de gemaakte projectkosten voor zover deze naar waarschijnlijkheid worden gedekt door de opbrengsten uit het project. De met deze opbrengst verbandhoudende vordering wordt verantwoord als onderhanden werk (zie grondslag 2.9.2). De projectkosten worden als last genomen in de periode waarin ze zijn gemaakt. Wanneer het waarschijnlijk is dat ter zake een project de totale kosten de totale opbrengsten zullen overschrijden, wordt het verwachte verlies direct ten laste van de winst- en verliesrekening gebracht.
2.19.3. Outsourcingcontracten
Ter zake outsourcingcontracten zijn de verrichte individuele activiteiten niet separaat identificeerbaar. Dientengevolge wordt de gerelateerde omzet verantwoord op basis van vaste periodieke bedragen zoals contractueel overeengekomen met klanten. In het geval aanvullende werkzaamheden worden verricht, wordt de hieraan gerelateerde omzet verantwoord conform grondslag 2.19.1 en grondslag 2.19.2, afhankelijk van de aard van de aanvullende werkzaamheden.
2.19.4. Licenties
Omzet die voortvloeit uit de verkoop van licenties waarbij ter zake de levering geen aanvullende verplichtingen bestaan voor de Ordina Groep, wordt volledig verantwoord op het moment van levering.
Op het moment dat een licentie onderdeel uitmaakt van een project en de licentie is niet separaat identificeerbaar, wordt omzet ter zake de licentie als onderdeel van de totale projectsom verantwoord naar rato van de gemaakte voortgang in het verslagjaar (‘percentage of completion'). Hierbij is binnen het project ter zake de licentie sprake van aanvullende diensten zoals integratie, modificatie en maatwerk, die worden verricht door de Ordina Groep.
Omzet die voortvloeit uit de verkoop van aangekochte en doorgeleverde licenties, waarbij geen materiële aanvullende diensten worden verricht door de Ordina Groep, wordt verantwoord tot het bedrag van de gerealiseerde marge op het moment van levering.
2.20. Kosten
2.20.1. Kosten ter zake inkoopwaarde hard- en software en uitbestede werkzaamheden
Kosten ter zake inkoopwaarde van hard- en software en uitbestede werkzaamheden worden verantwoord tegen historische kostprijs in de periode waarin ze zijn gemaakt.
2.20.2. Operationele leasebetalingen
Operationele leasebetalingen worden lineair over de leaseperiode verantwoord in de winst- en verliesrekening.
2.20.3. Financiële leasebetalingen
Betalingen gerelateerd aan financiële leasecontracten wordt deels verantwoord als financieringskosten en deels als aflossing van de uitstaande verplichting.
2.20.4. Overheidssubsidies
Overheidssubsidies worden verwerkt indien met redelijke zekerheid kan worden vastgesteld dat: 1) de Ordina Groep de aan de subsidies gekoppelde voorwaarden zal vervullen en 2) de subsidies zullen worden ontvangen. Ontvangen subsidies die betrekking hebben op de vergoeding van studiekosten worden in de winst- en verliesrekening verwerkt onder de overige personeelskosten.
2.20.5. Financieringsbaten en -lasten
De financieringsbaten omvatten de rente ter zake tegoeden in rekening-courant die worden aangehouden bij bancaire instellingen, alsmede de rentevergoedingen ter zake de afwikkeling van fiscale vorderingen.
De financieringslasten omvatten de rente op opgenomen gelden die worden berekend door bancaire instellingen, alsmede de verschuldigde rente bij de afwikkeling van fiscale verplichtingen.
Onder de financieringslasten is tevens opgenomen het rentebestanddeel van de financiële leaseverplichtingen.
2.21. Belastingen over het resultaat
Belastingen over het resultaat van het boekjaar omvatten de over de verslagperiode verschuldigde en verrekenbare belastingen en latente belasting. Belasting over het resultaat wordt in de winst- en verliesrekening verantwoord, behalve voorzover deze betrekking heeft op posten die rechtstreeks in het eigen vermogen worden verwerkt. In dat laatste geval wordt de samenhangende belasting ook rechtstreeks in het eigen vermogen verwerkt.
De over de verslagperiode verschuldigde en verrekenbare belasting bestaat uit de winstbelasting over het belastbare resultaat, die wordt berekend aan de hand van de geldende belastingtarieven. Daarbij wordt rekening gehouden met vrijgestelde winstbestanddelen en niet aftrekbare bedragen, alsmede correcties op de belasting over eerdere boekjaren.
Latente belastingen worden opgenomen voor tijdelijke verschillen tussen de waarden van activa en verplichtingen en de boekwaarden daarvan in de geconsolideerde jaarrekening. Indien een latentie zou ontstaan bij de eerste verwerking in de jaarrekening van een actief of verplichting voortvloeiend uit een transactie, anders dan een bedrijfscombinatie, die noch de commerciële noch de fiscale winst of verlies beïnvloedt, wordt deze latentie niet verwerkt. Latenties worden berekend op basis van vastgestelde belastingtarieven en wetten die van toepassing zijn of waartoe materieel reeds op balansdatum besloten is en die naar verwachting van toepassing zullen zijn op het moment dat de gerelateerde latente belastingvordering gerealiseerd wordt of de latente belastingverplichting betaald wordt.
Latente belastingvorderingen ter zake compensabele verliezen worden uitsluitend geactiveerd voor zover het waarschijnlijk is dat verrekening kan plaatsvinden met in de komende jaren te behalen winsten.
Latente belastingvorderingen en -verplichtingen met dezelfde looptijd en bij dezelfde fiscale entiteit worden gesaldeerd op de balans, voor zover een wettelijk recht tot salderen bestaat.
3. Grondslagen voor het overzicht van kasstromen
Het overzicht van kasstromen is opgesteld door toepassing van de indirecte methode. In het kasstromenoverzicht wordt onderscheid gemaakt tussen de kasstromen uit operationele activiteiten, investerings- en financieringsactiviteiten. Ontvangsten en uitgaven ter zake winstbelasting, alsmede renteontvangsten en -betalingen maken deel uit van de nettokasstroom uit operationele activiteiten. Kasstromen als gevolg van de verwerving dan wel de afstoting van financiële belangen (deelnemingen en investeringen) zijn opgenomen onder de kasstroom uit investeringsactiviteiten, waarbij rekening wordt gehouden met aanwezige liquide middelen in deze belangen. Uitgekeerde dividenden worden opgenomen onder de kasstroom uit financieringsactiviteiten.
4. Financieel risicomanagement
De Ordina Groep wordt geconfronteerd met diverse financiële risico's, zoals marktrisico, kredietrisico en liquiditeitsrisico. Het vanuit de Raad van Bestuur gestuurde algemeen risicomanagementprogramma binnen de Ordina Groep strekt zich uit tot een breder veld dan financiële risico's. Dit programma is erop gericht om de belangrijkste risico's te inventariseren en de gerichte beheersing daarvan op basis van richtlijnen, procedures, systemen, best practices, controles en audits. Ons financieel risicomanagement is specifiek gericht op de voor de Ordina Groep in dit kader relevante risico's. De Ordina Groep maakt uitsluitend gebruik van afgeleide financiële instrumenten om renterisico's af te dekken.
4.1. Marktrisico
4.1.1. Renterisico
De Ordina Groep wordt geconfronteerd met renterisico's, welke risico's zich uitsluitend beperken tot de eurozone. Om deze risico's te minimaliseren heeft het renterisicobeleid tot doel de renterisico's die voortkomen uit de financiering van de onderneming te beperken. Het renterisico heeft betrekking op zowel de langetermijn financiering als de kortetermijn financiering. De Ordina Groep analyseert voortdurend de ontwikkeling van de liquiditeiten in relatie tot de beschikbare financieringsfaciliteiten en schommelingen in rentepercentages.
De langlopende rentedragende bancaire schulden ultimo 2008 van de Ordina Groep bedragen EUR 35 miljoen. Om het renterisico ter zake deze langlopende lening te beheersen is de flexibele rente middels een renteswap gefixeerd voor de gehele looptijd van de lening. Door middel van deze renteswap is de flexibele basisrente omgezet in een vaste rente. Onder dit renteswapcontract is de Ordina Groep met een derde partij overeengekomen om per kwartaal het verschil tussen de vaste contractrente en de variabele rente af te rekenen. Met betrekking tot de kortlopende rentedragende bancaire schulden is Ordina een flexibele basisrente verschuldigd afhankelijk van de looptijd van de kortlopende lening plus een opslag. De looptijd van de kortlopende lening fluctueert afhankelijk van de liquiditeitsbehoefte en varieert van 1 tot 3 maanden. De opslag is afhankelijk van de verhouding tussen de adjusted EBITDA en de nettoschuldpositie van de Ordina Groep per jaar- en halfjaareinde en kan variëren tussen 0,40% en 0,90%.
Als gedurende 2008 met betrekking tot de langlopende en kortlopende bancaire financieringen met een variabele rente de rente 0,9% hoger/lager zou zijn geweest, met constant gebleven overige variabelen, zou het resultaat na belastingen circa EUR 0,5 miljoen lager/hoger zijn geweest. Het gehanteerde percentage van 0,9 is gebaseerd op de volatiliteit van rentepercentages gedurende 2008.
4.1.2. Valutarisico
Alle ondernemingen binnen de Ordina Groep zijn gevestigd in de eurozone. Het overgrote deel van de omzet wordt gerealiseerd binnen de eurozone. De rapportagevaluta van de Ordina Groep is derhalve de euro. De Ordina Groep bezit geen activa en verplichtingen buiten de eurozone. De Raad van Bestuur van de Ordina Groep beoordeelt de valutarisico's ultimo 2008 als zeer beperkt.
4.2. Kredietrisico’s
Het kredietrisico wordt centraal beheerst. Het kredietrisico vloeit voort uit liquide middelen, afgeleide financiële instrumenten en transacties met cliënten, inclusief openstaande vorderingen. Voor banken en financiële instellingen worden alleen onafhankelijk beoordeelde professionele partijen binnen Nederland geaccepteerd, waarbij risico's worden gespreid over meerdere partijen. De financieringsfaciliteit van de Ordina Groep zoals toegelicht op pagina 96 is ondergebracht bij ABN Amro (RBS), ING Bank en Rabobank. Met betrekking tot cliënten wordt op basis van projectacceptatiecriteria de kredietwaardigheid van opdrachtgevers vooraf beoordeeld. Indien beschikbaar wordt hierbij gebruikgemaakt van externe creditratings. Indien geen externe beoordelingen beschikbaar zijn, beoordeelt de Ordina Groep op basis van interne richtlijnen de kredietwaardigheid van de afnemer, waarbij onder meer de financiële positie, ervaringen uit het verleden en overige factoren worden meegenomen. Op grond van de interne richtlijn worden de kredietrisico's ter zake opdrachtgevers doorlopend beoordeeld. De Raad van Bestuur van de Ordina Groep beoordeelt de kredietrisico's ultimo 2008 ter zake cliënten als beperkt en verwacht niet dat bestaande relaties niet aan hun verplichtingen zouden kunnen voldoen.
4.3. Liquiditeitsrisico’s
Het liquiditeitenbeheer binnen de Ordina Groep vindt, met uitzondering van recente acquisities, centraal plaats. Hiertoe wordt gebruikgemaakt van de centraal beheerde kredietfaciliteiten die de Ordina Groep eind 2006 heeft afgesloten. Ultimo 2008 beschikt de Ordina Groep over een gecommitteerde faciliteit van in totaal EUR 110 miljoen en niet gecommitteerde rekening-courantfaciliteiten van in totaal EUR 60 miljoen. Het liquiditeitenbeheer is erop gericht de beschikbare liquide middelen en kredietfaciliteiten binnen de Ordina Groep zo optimaal mogelijk aan te wenden. Hiertoe worden periodiek liquiditeitprognoses opgesteld voor zowel de korte als middellange termijn. Deze prognoses worden periodiek bijgesteld op basis van werkelijke realisatie en eventueel bijgestelde prognoses.
Als beleidslijn wil Ordina, in lijn met wat binnen de branche gebruikelijk is, de nettoschuldpositie maximaal 2x het resultaat voor interest, belastingen, afschrijvingen en amortisatie (EBITDA) laten bedragen. Ultimo 2008 bedraagt de nettoschuld 1,6x de EBITDA, waarmee deze binnen de gestelde beleidskaders blijft (2007: 0,8x de EBITDA). Als gevolg van de hoge investeringen die gepaard zijn gegaan met de opbouw van de BPO-activiteiten, de financiering van het operationele verlies op de BPO-activiteiten, de cash out in verband met de aangekondigde vervreemding van de BPO-activiteiten in 2009 en het uitnutten van de ultimo 2008 gevormde reorganisatievoorziening, is het reëel te veronderstellen dat de schuldpositie gedurende 2009 hoger kan liggen dan 2x de EBITDA, doch binnen de overeengekomen convenanten (maximaal 2,75x de EBITDA) zal blijven.
Ordina kent twee meetmomenten voor convenantberekening, te weten 31 december en 30 juni. De nettoschuld is het saldo van bancaire schulden onder aftrek van liquide middelen en verhoogd met de financial leaseverplichtingen. De EBITDA wordt op elk meetmoment berekend over de voorafgaande twaalf maandsperiode. De EBITDA kan worden gecorrigeerd (adjusted) voor bepaalde eenmalige lasten (zoals dat ook gebeurd is in de berekening per 31 december 2008).
Op het moment dat Ordina BPO definitief verkocht is (na NMa goedkeuring en feitelijke verkoop en levering van de aandelen), betekent dit voor de nettoschuld/EBITDA berekening per 30 juni 2009 dat (a) de eerste tranche van de negatieve koopsom de nettoschuldpositie zal verhogen, maar ook (b) dat op dát moment de negatieve winstbijdrage van Ordina BPO niet langer onderdeel zal uitmaken van de EBITDA over de periode 1 juli 2008 - 30 juni 2009.
Het navolgende overzicht toont een analyse van de financiële verplichtingen van de Ordina Groep, onderverdeeld naar relevante contractuele vervaldata, gebaseerd op de resterende periode van balansdatum tot contractuele vervaldatum. De bedragen betreffen de onvoorwaardelijke, contractuele, niet-verdisconteerde kasstromen.
| Balanswaardering | Vervaldatum | ||||
| < 1 jaar | 1-2 jaar | > 2 jaar | |||
| Per 31 december 2008 | |||||
| Bankleningen | -34.930 | -10.000 | -25.000 | - | |
| Derivaten | -699 | -172 | -196 | - | |
| Financiële leaseverplichtingen | -3.930 | -1.754 | -2.069 | -153 | |
| Handelscrediteuren en overige schulden | -51.398 | -51.398 | - | - | |
| Per 31 december 2007 | |||||
| Bankleningen | -44.893 | -10.000 | -20.000 | -15.000 | |
| Derivaten | 717 | 211 | 563 | 153 | |
| Financiële leaseverplichtingen | -4.753 | -2.183 | -2.168 | -551 | |
| Handelscrediteuren en overige schulden | -74.421 | -74.421 | - | - | |
4.4. Kapitaalrisicomanagement
Het management van kapitaal vindt centraal plaats en is gericht op enerzijds de continuïteit van de Ordina Groep en anderzijds optimaliseren van de kapitaalstructuur, teneinde de kosten van kapitaal te reduceren en rendement voor aandeelhouders te genereren.
Instrumenten om tot een optimale kapitaalstructuur te komen zijn gelegen in het dividendbeleid, de mogelijkheid om eigen aandelen in te kopen en de mogelijkheid om aandelen te emitteren, in het bijzonder in verband met de financiering van mogelijke acquisities of de reductie van schuldposities.
Ordina streeft naar een minimale solvabiliteit van 25%. De solvabiliteit ultimo 2008 bedroeg 35% (ultimo 2007: 48%). Indien in het kader van een gevoeligheidsanalyse wordt uitgegaan van een impairment van de verantwoorde goodwill van 30%, dan bedraagt de solvabiliteit ultimo 2008 27% (ultimo 2007: 42%). Indien een impairment wordt verondersteld van 50%, dan bedraagt de solvabiliteit ultimo 2008 19% (ultimo 2007: 37%).
5. Belangrijke schattingen en aannames
Schattingen en aannames worden voortdurend geëvalueerd en zijn gebaseerd op historische expertise en overige factoren, inclusief toekomstverwachtingen welke op basis van de toepasselijke omstandigheden als reëel worden verondersteld. Het management van de Ordina Groep maakt voortdurend schattingen en doet veronderstellingen ten aanzien van toekomstige ontwikkelingen. De gehanteerde inschattingen en veronderstellingen zullen, per definitie, zelden gelijk zijn aan de werkelijkheid. Onderstaand wordt een toelichting gegeven bij de belangrijkste schattingen en aannames die van invloed zijn op de waardering van activa en verplichtingen voor het komend jaar.
5.1. Bijzondere waardevermindering van goodwill
Ordina beoordeelt jaarlijks of sprake is van een bijzondere waardevermindering van de goodwill (zie grondslag 2.13). Er is sprake van een bijzondere waardevermindering indien de boekwaarde de realiseerbare waarde overschrijdt. De realiseerbare waarde van kasstroomgenerende eenheden wordt vastgesteld op basis van berekeningen van de bedrijfswaarde. Deze berekeningen brengen het gebruik van schattingen met zich mee (zie toelichting 7.6). De realiseerbare waarde is de hoogste waarde van de reële waarde minus vervreemdingskosten en de bedrijfswaarde.
Indien de geschatte rentevoet (voor belastingen) die gebruikt is voor het contant maken van kasstromen 10% hoger zou zijn geweest, zou dit niet leiden tot een vermindering van de boekwaarde van de immateriële vaste activa. Bij een geschatte rentevoet hoger dan 12%, onder gelijkblijvende overige veronderstellingen, is de realiseerbare waarde van de kasstroomgenererende eenheden gelijk aan de boekwaarde ultimo 2008 van de goodwill en immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten.
Indien de geschatte groeipercentages op de middellange en langetermijn 10% lager zouden zijn geweest, zou dit niet leiden tot een vermindering van de boekwaarde van de immateriële vaste activa.
5.2. Opbrengstverantwoording
De Ordina Groep verwerkt opbrengsten ter zake contracten met een vaste aanneemsom naar rato van de geleverde prestaties. Hiervoor maakt de Ordina Groep een inschatting van de tot op dat moment verrichte diensten als percentage van de totaal te verrichten diensten (zie grondslag 2.19.2). Deze inschatting wordt bepaald op basis van de periodiek beschikbare informatie ten aanzien van de status van de betreffende projecten.
5.3. Reorganisatievoorziening
Ordina verantwoordt een reorganisatievoorziening indien een gedetailleerd plan voor de reorganisatie is geformaliseerd en een aanvang is gemaakt met de reorganisatie of deze publiekelijk bekend is gemaakt. Reorganisatievoorzieningen omvatten onder meer schattingen en veronderstellingen met betrekking tot vertrek en ontslagvergoedingen. De feitelijke situatie kan afwijken van deze inschattingen.
5.4. Verlieslatende contracten
Er wordt een voorziening gevormd voor verlieslatende contracten ter grootte van het bedrag dat de door de Ordina Groep naar verwachting te behalen voordelen uit een overeenkomst lager zijn dan de onvermijdbare kosten om de verplichtingen uit de betreffende overeenkomst te voldoen. De feitelijke situatie kan afwijken van deze inschattingen.
5.5. Belastingen
De Ordina Groep beoordeelt jaarlijks in hoeverre rechten op verliescompensatie naar verwachting zullen worden gecompenseerd (zie toelichting 19.1). De feitelijke compensatie kan afwijken van deze inschattingen.
6. Gesegmenteerde informatie
Gesegmenteerde informatie wordt verstrekt op basis van dienstverlenings- en geografische segmenten binnen de Ordina Groep. De primaire segmentatiebasis betreft de segmentatie naar de dienstverleningssegmenten ICT-Services en Business Process Outsourcing. Segmentresultaten, -activa en -verplichtingen bestaan uit items die direct of redelijkerwijs toewijsbaar zijn aan het desbetreffende segment. De prijzen en condities voor transacties tussen segmenten worden op een zakelijke, objectieve grondslag bepaald. De investeringen in kapitaalgoederen van een segment betreffen het totaal van de in de verslagperiode gemaakte kosten voor verwerving van de activa van het segment die naar verwachting langer dan een verslagperiode in gebruik zullen zijn. Segmentresultaten bevatten geen rentebaten of rentelasten, winstbelastingen, alsmede resultaten die voortvloeien uit de verkoop van deelnemingen. De activa en verplichtingen van een segment omvatten geen belastingvorderingen of belastingverplichtingen.
6.1. Bedrijfssegmenten
Een bedrijfssegment is een bedrijfsonderdeel dat soortgelijke diensten verleent en waarvan het rendements- en risicoprofiel afwijkt van dat van andere bedrijfssegmenten. Een geografisch segment verleent diensten, in een bepaald economisch gebied en waarvan het rendements- en risicoprofiel afwijkt van dat van onderdelen die actief zijn in andere economische gebieden.
Ordina onderkent binnen haar dienstverlening de segmenten ICT-Services en Business Process Outsourcing. Deze te onderkennen segmenten zijn ingegeven door het feit dat de activiteiten binnen Business Process Outsourcing een afwijkend rendements- en risicoprofiel kennen. Tevens is ter zake Business Process Outsourcing sprake van een specifieke doelgroep en een afwijkend business- en besturingsmodel. Segmentresultaten, -activa en -verplichtingen bestaan uit items die direct toewijsbaar zijn aan het betreffende segment.
Binnen het segment ICT-Services worden activiteiten verricht op het gebied van business consulting, systeemontwikkeling en -integratie en het beheer en onderhoud van applicaties (applicatiemanagement). Business consulting, systeemontwikkeling- en integratie en het beheren en onderhouden van de functionaliteit van applicaties worden in veel gevallen in samenhang aan klanten aangeboden, teneinde klanten te kunnen voorzien van oplossingen met een hoge toegevoegde waarde. Gezien de onderlinge samenhang worden de ICT-Services als één onderneming bestuurd, is er sprake van één overkoepelend strategisch commercieel apparaat en zijn ook de rapportagelijnen op deze onderlinge samenhang ingericht. Het risico- en rendementsprofiel van de beschreven activiteiten is in belangrijke mate vergelijkbaar.
Binnen het segment Business Process Outsourcing neemt Ordina de totale verantwoordelijkheid van de backoffice (businessprocessen én ICT) over voor klanten die actief zijn in de bancaire en verzekeringswereld. In de tweede helft van 2008 is besloten de BPO-activiteiten niet duurzaam binnen Ordina te handhaven. Als direct gevolg van dit besluit en het feit dat daardoor geen toekomstige positieve kasstromen te verwachten zijn, is ten laste van het resultaat 2008 een bijzondere waardevermindering toegepast op alle materiële en immateriële vaste activa van Ordina BPO ter grootte van EUR 72,5 miljoen.
6.1.1. Primaire gesegmenteerde informatie – bedrijfssegmenten
De gesegmenteerde resultaten over het jaar 2007 zijn als volgt te specificeren:
| Toelichting | ICT-Services | Business Process Outsourcing | Totaal | |
| Totale omzet per segment | 634.592 | 36.783 | 671.375 | |
| Inter-segment omzet | -5.973 | - | -5.973 | |
| Omzet | 628.619 | 36.783 | 665.402 | |
| Bedrijfsresultaat | 50.318 | -4.570 | 45.748 | |
| Financieringsbaten en -lasten | 25 | -4.668 | ||
| Aandeel in resultaten van deelnemingen | 76 | |||
| Resultaat voor belastingen | 41.156 | |||
| Belastingen | 27 | -10.762 | ||
| Resultaat na belastingen | 30.394 | |||
De gesegmenteerde resultaten over het jaar 2008 zijn als volgt te specificeren:
| Toelichting | ICT-Services | Business Process Outsourcing | Totaal | |
| Totale omzet per segment | 663.306 | 43.032 | 706.338 | |
| Inter-segment omzet | -9.865 | - | -9.865 | |
| Omzet | 653.441 | 43.032 | 696.473 | |
| Bedrijfsresultaat | 12.405 | -89.468 | -77.063 | |
| Financieringsbaten en -lasten | 25 | -5.446 | ||
| Verkoopresultaat deelnemingen | 26 | -17.575 | ||
| Aandeel in resultaten van deelnemingen | 133 | |||
| Resultaat voor belastingen | -99.951 | |||
| Belastingen | 27 | 18.817 | ||
| Resultaat na belastingen | -81.134 | |||
Binnen het segment ICT-Services is in 2008 een omzet verantwoord ter zake licentieverkopen van circa EUR 1,2 miljoen (2007: circa EUR 3,8 miljoen).
Overige gesegmenteerde informatie ter zake de winst- en verliesrekening 2007 luidt als volgt:
| Toelichting | ICT-Services | Business Process Outsourcing | Totaal | |
| Afschrijvingen op immateriële vaste activa | 7 | 18.738 | 2.542 | 21.280 |
| Afschrijvingen op materiële vaste activa | 8 | 7.679 | 1.918 | 9.597 |
| Bijzondere waardeverminderingen | 7/8 | - | - | - |
Overige gesegmenteerde informatie ter zake de winst- en verliesrekening 2008 luidt als volgt:
| Toelichting | ICT-Services | Business Process Outsourcing | Totaal | |
| Afschrijvingen op immateriële vaste activa | 7 | 20.727 | 3.845 | 24.572 |
| Afschrijvingen op materiële vaste activa | 8 | 8.872 | 2.227 | 11.099 |
| Bijzondere waardeverminderingen | 7/8 | - | 72.543 | 72.543 |
De activa en verplichtingen ultimo 2007 en de investeringen gedurende het jaar 2007 zijn als volgt over de segmenten te verdelen:
| Toelichting | ICT-Services | Business Process Outsourcing | Niet toerekenbaar | Totaal | |
| Activa | 471.174 | 56.024 | 4.955 | 532.153 | |
| Schulden | 218.466 | 22.129 | 36.967 | 277.562 | |
| Investeringen in immateriële vaste activa | 7 | 43.831 | 28.319 | - | 72.150 |
| Investeringen in materiële vaste activa | 8 | 14.555 | 2.742 | - | 17.297 |
| Boekwaarde immateriële vaste activa | 7 | 252.460 | 40.151 | - | 292.611 |
| Boekwaarde materiële vaste activa | 8 | 23.750 | 5.314 | - | 29.064 |
De activa en verplichtingen ultimo 2008 en de investeringen gedurende het jaar 2008 zijn als volgt over de segmenten te verdelen:
| Toelichting | ICT-Services | Business Process Outsourcing | Niet toerekenbaar | Totaal | |
| Activa | 427.778 | 19.939 | 12.754 | 460.471 | |
| Schulden | 253.322 | 21.103 | 22.766 | 297.191 | |
| Investeringen in immateriële vaste activa | 7 | 16.231 | 31.471 | - | 47.702 |
| Investeringen in materiële vaste activa | 8 | 5.260 | 1.679 | - | 6.939 |
| Boekwaarde immateriële vaste activa | 7 | 240.028 | - | - | 240.028 |
| Boekwaarde materiële vaste activa | 8 | 20.355 | - | - | 20.355 |
6.1.2. Secundaire gesegmenteerde informatie - geografische verdeling
De activiteiten van de Ordina Groep vinden hoofdzakelijk plaats in Nederland, België en Luxemburg. Binnen België en Luxemburg bestaan de activiteiten van de Ordina Groep uitsluitend uit ICT-Services. Onderstaand wordt een nadere toelichting gegeven op de geografische verdeling.
| 2008 | 2007 | ||
| Omzet | |||
| Nederland | 620.302 | 609.369 | |
| België/Luxemburg | 73.934 | 53.089 | |
| Overig | 2.237 | 2.944 | |
| Totaal | 696.473 | 665.402 | |
| 2008 | 2007 | ||
| Activa | |||
| Nederland | 399.311 | 491.307 | |
| België/Luxemburg | 61.160 | 40.846 | |
| Totaal | 460.471 | 532.153 | |
| 2008 | 2007 | ||
| Investeringen | |||
| Nederland | 38.738 | 77.707 | |
| België/Luxemburg | 15.903 | 11.740 | |
| Totaal | 54.641 | 89.447 | |
7. Immateriële vaste activa
Het volgende overzicht geeft het verloop weer van de onder deze balanspost opgenomen activa:
| Goodwill | Software | Gerelateerd aan klanten | Intellectuele eigendoms- rechten | Totaal | ||
| Stand per 1 januari 2007 | ||||||
| Totaal aanschafwaarde | 178.594 | 6.351 | 60.727 | 16.906 | 262.578 | |
| Totaal afschrijvingen | - | -2.118 | -16.010 | -2.349 | -20.477 | |
| Boekwaarde per 1 januari 2007 | 178.594 | 4.233 | 44.717 | 14.557 | 242.101 | |
| Mutaties in boekwaarde | ||||||
| Investeringen | 8.283 | 810 | 33.318 | 23.227 | 65.638 | |
| In eigen beheer vervaardigd | - | 1.780 | - | 4.732 | 6.512 | |
| Nieuwe groepsmaatschappijen | - | - | - | - | - | |
| Afschrijvingen | - | -2.398 | -16.385 | -2.497 | -21.280 | |
| Bijzondere waardeverminderingen | - | - | - | - | - | |
| Classificatie activa aangehouden voor verkoop | - | - | - | - | - | |
| Desinvesteringen | -312 | -48 | - | - | -360 | |
| Boekwaarde per 31 december 2007 | 186.565 | 4.377 | 61.650 | 40.019 | 292.611 | |
| Stand per 31 december 2007 | ||||||
| Totaal aanschafwaarde | 194.827 | 8.421 | 94.045 | 44.616 | 341.909 | |
| Totaal afschrijvingen | -8.262 | -4.044 | -32.395 | -4.597 | -49.298 | |
| Boekwaarde per 31 december 2007 | 186.565 | 4.377 | 61.650 | 40.019 | 292.611 | |
| Waarvan in eigen beheer vervaardigd | - | 2.635 | - | 9.701 | 12.336 | |
| Goodwill | Software | Gerelateerd aan klanten | Intellectuele eigendoms- rechten | Totaal | ||
| Stand per 1 januari 2008 | ||||||
| Totaal aanschafwaarde | 194.827 | 8.421 | 94.045 | 44.616 | 341.909 | |
| Totaal afschrijvingen | -8.262 | -4.044 | -32.395 | -4.597 | -49.298 | |
| Boekwaarde per 1 januari 2008 | 186.565 | 4.377 | 61.650 | 40.019 | 292.611 | |
| Mutaties in boekwaarde | ||||||
| Investeringen | 5.378 | 3.527 | 7.320 | 25.828 | 42.053 | |
| In eigen beheer vervaardigd | - | 650 | - | 4.999 | 5.649 | |
| Nieuwe groepsmaatschappijen | - | - | - | - | - | |
| Afschrijvingen | - | -3.669 | -16.946 | -3.957 | -24.572 | |
| Bijzondere waardeverminderingen | - | -1.351 | - | -66.426 | -67.777 | |
| Classificatie activa aangehouden voor verkoop | - | - | - | - | - | |
| Desinvesteringen | -5.373 | -12 | -2.421 | -130 | -7.936 | |
| Boekwaarde per 31 december 2008 | 186.570 | 3.522 | 49.603 | 333 | 240.028 | |
| Stand per 31 december 2008 | ||||||
| Totaal aanschafwaarde | 194.832 | 12.464 | 97.742 | 75.314 | 380.352 | |
| Totaal afschrijvingen | -8.262 | -8.942 | -48.139 | -74.981 | -140.324 | |
| Boekwaarde per 31 december 2008 | 186.570 | 3.522 | 49.603 | 333 | 240.028 | |
| Waarvan in eigen beheer vervaardigd | - | 985 | - | 318 | 1.303 | |
7.1. Investeringen en desinvesteringen
De investeringen in 2008 in goodwill en immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten hebben betrekking op de verwerving van E-Chain Management (België). De desinvestering in goodwill en immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten houdt verband met de verkoop van Ordina Technical Automation B.V. medio 2008. De investeringen in intellectuele eigendomsrechten betreffen immateriële vaste activa gerelateerd aan bedrijfsprocessen en hebben onder meer betrekking op het ontwerp en de inrichting van bedrijfsprocessen die verband houden met Business Process Outsourcing-activiteiten.
7.2. Bijzondere waardeverminderingen en terugnemen van bijzondere waardeverminderingen
De Ordina Groep heeft in 2008 een bijzondere waardevermindering op immateriële vaste activa verantwoord met betrekking tot de activa van Ordina BPO B.V. (zie toelichting 6.1). Er zijn geen bijzondere waardeverminderingen op immateriële vaste activa, verwerkt in voorgaande jaren, teruggenomen in 2008.
7.3. Goodwill
Goodwill wordt toegerekend aan kasstroomgenererende eenheden die binnen de Ordina Groep worden onderkend. Onderstaand wordt een overzicht gepresenteerd van deze kasstroomgenerende eenheden gesplitst naar bedrijfssegment.
| ICT-Services | Business Process Outsourcing | Totaal | ||
| Kernbedrijf Nederland | 169.261 | - | 169.261 | |
| Rabo OBT | 97 | - | 97 | |
| Totaal Nederland | 169.358 | - | 169.358 | |
| Kernbedrijf België | 12.970 | - | 12.970 | |
| E-Chain Management | 4.242 | - | 4.242 | |
| Totaal België | 17.212 | - | 17.212 | |
| Totaal Ordina Groep | 186.570 | - | 186.570 | |
Voor een toelichting op de realiseerbare waarde gebaseerd op waarde in gebruik wordt verwezen naar toelichting 7.6.
7.4. Immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten
De immateriële vaste activa die worden verantwoord onder deze balanspost hebben betrekking op de waardering bij overname van onder meer merknamen, klantenbestanden en contractportefeuilles. Afschrijving van de verschillende componenten vindt plaats op basis van de individuele gebruiksduur van de diverse componenten. Immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten wordt toegerekend aan kasstroom-genererende eenheden die binnen de Ordina Groep worden onderkend. Onderstaand wordt een overzicht gepresenteerd van deze kasstroom-generende eenheden gesplitst naar bedrijfssegment.
| ICT-Services | Business Process Outsourcing | Totaal | ||
| Ordina Nederland | 23.645 | - | 23.645 | |
| Rabo OBT | 16.000 | - | 16.000 | |
| Totaal Nederland | 39.645 | - | 39.645 | |
| Ordina België | 3.494 | - | 3.494 | |
| E-Chain Management | 6.464 | - | 6.464 | |
| Totaal België | 9.958 | - | 9.958 | |
| Totaal Ordina Groep | 49.603 | - | 49.603 | |
De afschrijving van de immateriële activa gerelateerd aan klanten zal de komende jaren, gebaseerd op alle acquisities van Ordina tot en met 2008 als volgt plaatsvinden:
| 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | ||
| Afschrijving immateriële activa ingevolge acquisities | 15,5 | 14,2 | 9,7 | 5,2 | 4,0 | 1,0 | - | |
| (in miljoenen euro's) | ||||||||
7.5. Intellectuele eigendomsrechten gerelateerd aan bedrijfsprocessen
Deze immateriële vaste activa hebben betrekking op de intellectuele eigendomsrechten ter zake bedrijfsprocessen die verband houden met Business Process Outsourcing-activiteiten. De afschrijving van de intellectuele eigendomsrechten gerelateerd aan bedrijfsprocessen vindt plaats over de looptijd van de onderliggende Business Process Outsourcing-overeenkomsten. Als direct gevolg van het besluit de BPO-activiteiten niet langer te handhaven binnen Ordina en dat daardoor geen toekomstige positieve kasstromen te verwachten zijn, is ten laste van het resultaat 2008 een bijzondere waardevermindering toegepast op alle activa betreffende de intellectuele eigendomsrechten gerelateerd aan bedrijfsprocessen terzake de BPO-activiteiten (zie toelichting 6.1).
7.6. Impairmenttest voor kasstroomgenererende eenheden waaraan goodwill en immateriële activa gerelateerd aan klanten kan worden toegerekend
De Ordina Groep voert jaarlijks impairmenttests uit op de goodwill en immateriële activa gerelateerd aan klanten uitgaande van de relevante kasstroomgenererende eenheid. Zie tevens grondslagen 2.5 en 2.13 en toelichting 5. De goodwill en immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten zoals verantwoord ultimo 2008 is geheel toe te rekenen aan kasstroomgenererende eenheden binnen het segment ICT-Services.
De te gebruiken periode voor het contant maken van kasstromen is in beginsel oneindig. De realiseerbare waarde van de diverse kasstroomgenererende onderdelen waaraan goodwill en immateriële vaste acitva gerelateerd aan klanten kan worden toegerekend, wordt bepaald door de waarde in gebruik te calculeren. Voor deze calculaties wordt gebruikgemaakt van toekomstige kasstromen gebaseerd op actuele resultaten, een detailprognose voor het komende jaar en een driejaarsprognose. De groeipercentages ter zake de kasstromen voor de kortetermijn periode variëren tussen de 0% en 3%, en worden bepaald door de individuele onderliggende prognoses van de kasstroomgenererende eenheid. Kasstromen na drie jaar worden geëxtrapoleerd met gebruikmaking van groeipercentages variërend van 0 tot 2% die als aanvaardbaar worden beschouwd voor de ontwikkelingen in de bedrijfstak op middellange en lange termijn. Discontering van toekomstige kasstromen voor belastingen vindt plaats tegen een rentepercentage van 10,4%. De cumulatieve boekwaarde van de goodwill en de immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten in de kasstroomgenererende eenheden blijft beneden de realiseerbare waarde gebaseerd op waarde in gebruik. Door de Ordina Groep is over 2008 derhalve geen impairmentverlies terzake goodwill en immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten verantwoord.
8. Materiële vaste activa
Het volgende overzicht geeft het verloop weer van de onder deze balanspost opgenomen activa:
| Apparatuur | Inventaris | Verbouwingen | Totaal | ||
| Stand per 1 januari 2007 | |||||
| Totaal aanschafwaarde | 49.623 | 5.435 | 14.683 | 69.741 | |
| Totaal afschrijvingen | -39.847 | -3.375 | -4.680 | -47.902 | |
| Boekwaarde per 1 januari 2007 | 9.776 | 2.060 | 10.003 | 21.839 | |
| Mutaties in boekwaarde | |||||
| Investeringen | 9.082 | 958 | 7.257 | 17.297 | |
| Nieuwe groepsmaatschappijen | 304 | 34 | 13 | 351 | |
| Afschrijvingen | -6.723 | -925 | -1.949 | -9.597 | |
| Bijzondere waardeverminderingen | - | - | - | - | |
| Classificatie activa aangehouden voor verkoop | - | - | - | - | |
| Desinvesteringen | -720 | -98 | -8 | -826 | |
| Boekwaarde per 31 december 2007 | 11.719 | 2.029 | 15.316 | 29.064 | |
| Stand per 31 december 2007 | |||||
| Totaal aanschafwaarde | 28.016 | 6.053 | 20.578 | 54.647 | |
| Totaal afschrijvingen | -16.297 | -4.024 | -5.262 | -25.583 | |
| Boekwaarde per 31 december 2007 | 11.719 | 2.029 | 15.316 | 29.064 | |
| Apparatuur | Inventaris | Verbouwingen | Totaal | ||
| Stand per 1 januari 2008 | |||||
| Totaal aanschafwaarde | 28.016 | 6.053 | 20.578 | 54.647 | |
| Totaal afschrijvingen | -16.297 | -4.024 | -5.262 | -25.583 | |
| Boekwaarde per 1 januari 2008 | 11.719 | 2.029 | 15.316 | 29.064 | |
| Mutaties in boekwaarde | |||||
| Investeringen | 5.666 | 769 | 504 | 6.939 | |
| Nieuwe groepsmaatschappijen | 149 | 305 | 78 | 532 | |
| Afschrijvingen | -7.040 | -1.070 | -2.989 | -11.099 | |
| Bijzondere waardeverminderingen | -2.622 | -393 | -1.751 | -4.766 | |
| Classificatie activa aangehouden voor verkoop | - | - | - | - | |
| Desinvesteringen | -101 | -20 | -194 | -315 | |
| Boekwaarde per 31 december 2008 | 7.771 | 1.620 | 10.964 | 20.355 | |
| Stand per 31 december 2008 | |||||
| Totaal aanschafwaarde | 32.377 | 6.936 | 21.717 | 61.030 | |
| Totaal afschrijvingen | -24.606 | -5.316 | -10.753 | -40.675 | |
| Boekwaarde per 31 december 2008 | 7.771 | 1.620 | 10.964 | 20.355 | |
8.1. Investeringen en desinvesteringen
De investeringen in verbouwingen en inventaris gedurende 2008 hebben met name betrekking op investeringen ter zake kantoorgebouwen te Nieuwegein, Groningen en Hasselt (België). De investeringen in apparatuur gedurende 2008 hebben met name betrekking op vervangingsinvesteringen. De toename ingevolge nieuwe groepsmaatschappijen wordt veroorzaakt door het opnemen in de consolidatie van de E-Chain Management (België).
8.2. Bijzondere waardeverminderingen en terugnemen van bijzondere waardeverminderingen
Als direct gevolg van het besluit de BPO-activiteiten niet langer te handhaven binnen Ordina en dat daardoor geen toekomstige positieve kasstromen te verwachten zijn, is ten laste van het resultaat 2008 een bijzondere waardevermindering toegepast op alle materiële vaste activa van Ordina BPO (zie toelichting 6.1).
Er zijn geen bijzondere waardeverminderingen op materiële vaste activa, verwerkt in voorgaande jaren, teruggenomen in 2008.
8.3. Materiële vaste activa in lease
De materiële vaste activa in lease heeft volledig betrekking op apparatuur. Ultimo 2008 bedraagt de boekwaarde van de materiële vaste activa in lease circa EUR 3,3 miljoen (ultimo 2007: circa EUR 4,8 miljoen). De betreffende leasecontracten kennen een looptijd van 3 tot 5 jaar. De investering in materiële vaste activa in lease gedurende het boekjaar bedraagt EUR 1,5 miljoen (2007: EUR 4,2 miljoen).
9. Geassocieerde deelnemingen
Het verloop van de geassocieerde deelnemingen luidt als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Saldo per 1 januari | 143 | 119 | |
| Investeringen | 125 | - | |
| Aandeel in de resultaten | 133 | 76 | |
| Dividend | -172 | -52 | |
| Desinvesteringen | -13 | - | |
| Saldo per 31 december | 216 | 143 | |
De geassocieerde deelnemingen ultimo 2008 betreffen Rijnconsult B.V. (aandelenbelang 20%) en Passwerk CVBA (België, aandelenbelang 37,31%, verkregen in 2008). Het aandelenbelang in Double Sigma B.V. (aandelenbelang 22,5%) is in 2008 verkocht.
Ter zake de geassocieerde deelnemingen kan de onderstaande toelichting worden vermeld:
| Activa | Verplichtingen | Omzet | Resultaat | Belang | ||
| Rijnconsult B.V. | 3.118 | 2.118 | 10.226 | 969 | 20,0% | |
| Passwerk CVBA | 356 | 99 | 283 | -78 | 37,3% | |
10. Financiële instrumenten per categorie
De waarderingsgrondslagen voor financiële instrumenten zijn toegepast voor de volgende balansposten:
| Leningen en vorderingen | Derivaten gebruikt voor risicoafdekking | Totaal | ||
| Saldo per 31 december 2007 | ||||
| Derivaten | - | 717 | 717 | |
| Handelsvorderingen en overige vorderingen | 151.174 | - | 151.174 | |
| Liquide middelen | 35.993 | - | 35.993 | |
| Totaal per 31 december 2007 | 187.167 | 717 | 187.884 | |
| Leningen en vorderingen | Derivaten gebruikt voor risicoafdekking | Totaal | ||
| Saldo per 31 december 2008 | ||||
| Derivaten | - | -699 | -699 | |
| Handelsvorderingen en overige vorderingen | 138.763 | - | 138.763 | |
| Liquide middelen | 25.725 | - | 25.725 | |
| Totaal per 31 december 2008 | 164.488 | -699 | 163.789 | |
De langlopende bancaire schulden (ultimo 2008: EUR 24,9 miljoen; ultimo 2007: EUR 34,9 miljoen) zijn volledig te kwalificeren als ‘overige financiële verplichtingen'.
11. Derivaten
De specificatie van de derivaten luidt als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Renteswaps | - | 717 | |
| Saldo per 31 december | - | 717 | |
Het verloop van de derivaten is als volgt te specificeren:
| 2008 | 2007 | ||
| Saldo 1 januari | 717 | 292 | |
| Mutatie gedurende het boekjaar | -717 | 425 | |
| Saldo per 31 december | - | 717 | |
Ultimo 2008 is de boekwaarde van de derivaten negatief. Voor een toelichting op de boekwaarde van de derivaten en het verloop hiervan gedurende 2008 wordt verwezen naar toelichting 17.
12. Handelsdebiteuren en overige vorderingen
De specificatie van de handelsdebiteuren en overige vorderingen luidt als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Handelsdebiteuren | 114.084 | 137.317 | |
| Voorziening voor dubieuze debiteuren | -3.546 | -2.244 | |
| Handelsdebiteuren - netto | 110.538 | 135.073 | |
| Nog te factureren omzet ter zake reeds verrichte diensten | 24.679 | 13.857 | |
| Overige vorderingen | 1.525 | 6.193 | |
| Overlopende activa | 24.651 | 13.547 | |
| Saldo per 31 december | 161.393 | 168.670 | |
De reële waarde van de handelsdebiteuren en overige vorderingen benadert de boekwaarde.
Op 31 december 2008 geldt dat voor een bedrag aan handelsdebiteuren van EUR 38,5 miljoen (31 december 2007: EUR 25,9 miljoen) de betaaltermijn is verstreken, zonder dat dit heeft geleid tot het treffen van een voorziening. Ondanks het feit dat de betaaltermijn is verstreken, zijn er per balansdatum geen indicaties dat de betreffende handelsdebiteuren niet aan hun betalingsverplichtingen zullen voldoen. De ouderdom van handelsdebiteuren luidt als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Handelsdebiteuren waarvan geen sprake is van oninbaarheid en de betaaltermijn nog niet is vervallen | 72.052 | 109.206 | |
| Handelsdebiteuren waarvan geen sprake is van oninbaarheid en de betaaltermijn is vervallen: | |||
| minder dan 1 maand | 15.328 | 3.206 | |
| tussen 1 en 2 maanden | 8.546 | 15.769 | |
| tussen 2 en 3 maanden | 6.243 | 4.403 | |
| meer dan 3 maanden | 8.369 | 2.489 | |
| 38.486 | 25.867 | ||
| Handelsdebiteuren - netto | 110.538 | 135.073 | |
Het verloop van de voorziening voor dubieuze debiteuren luidt als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Saldo per 1 januari | 2.244 | 2.311 | |
| Dotatie aan de voorziening in het verslagjaar | 2.134 | 1.303 | |
| Gedurende het verslagjaar als oninbaar afgeschreven vorderingen | -635 | -998 | |
| Teruggeboekte, niet gebruikte bedragen | -197 | -372 | |
| Saldo per 31 december | 3.546 | 2.244 | |
De vorderingen op handelsdebiteuren luiden uitsluitend in euro's. De Ordina Groep beschikt niet over vorderingen op handelsdebiteuren in een andere valuta dan de euro's.
De dotatie aan en de vrijval van de voorziening zijn in de winst- en verliesrekening verwerkt onder de overige bedrijfslasten. Bedragen opgenomen in de voorziening worden doorgaans afgeboekt op het moment dat er geen verwachting is dat er nog ontvangsten zullen plaatsvinden op de vordering.
De overige posten binnen de handelsdebiteuren en overige vorderingen bevatten geen activa met een waardevermindering.
De overlopende activa betreffen onder meer vooruitbetaalde kosten, vorderingen uit hoofde van lopende contracten met een vaste aanneemsom en nog te ontvangen bedragen. De overige vorderingen hebben zowel ultimo 2008 als ultimo 2007 een looptijd korter dan een jaar.
Het maximale kredietrisico per balansdatum is de reële waarde van elke post uit de vorderingen zoals bovenstaand omschreven. De Ordina Groep heeft geen zekerheden verkregen ter zake deze vorderingen.
13. Liquide middelen
De onder deze balanspost vermelde saldi staan ter vrije beschikking. De kredietfaciliteit in rekening-courant bedraagt ultimo 2008 EUR 60 miljoen (ultimo 2007: EUR 60 miljoen). Ter zake de kredietverlening in rekening-courant heeft het merendeel van de groepsmaatschappijen zich hoofdelijk aansprakelijk gesteld.
Binnen de Ordina Groep zijn per balansdatum geen financiële derivaten aanwezig, anders dan de renteswap ter zake de langlopende bancaire lening (zie toelichting 11 en 17).
De liquide middelen zijn ondergebracht bij professionele marktpartijen waarvan de kredietkwaliteit als goed wordt beoordeeld.
14. Gestort en opgevraagd aandelenkapitaal
Het verloop van het gestort en opgevraagd aandelenkapitaal over de jaren 2007 en 2008 luidt als volgt:
| Aantal uitstaande aandelen | Geplaatst kapitaal in EUR | ||
| Saldo 1 januari 2007 | 38.987 | 3.899 | |
| Emissie bij verwerving deelnemingen | 1.813 | 181 | |
| Emissie ingevolge optie-uitoefening | 351 | 35 | |
| Aandeel gerelateerde beloningen | 44 | 4 | |
| Saldo per 31 december 2007 | 41.195 | 4.119 | |
| (in duizenden) | |||
| Aantal uitstaande aandelen | Geplaatst kapitaal in EUR | ||
| Saldo 1 januari 2008 | 41.195 | 4.119 | |
| Emissie bij verwerving deelnemingen | 75 | 7 | |
| Emissie ingevolge optie-uitoefening | 18 | 2 | |
| Aandeel gerelateerde beloningen | 46 | 5 | |
| Saldo per 31 december 2008 | 41.334 | 4.133 | |
| (in duizenden) | |||
14.1. Gestort en opgevraagd kapitaal
Het maatschappelijk kapitaal bestaat ultimo 2008 uit 89.999.995 aandelen van EUR 0,10 nominaal en 1 prioriteitsaandeel van EUR 0,50, verdeeld in:
| • | prioriteitsaandelen | 1 |
| • | preferente aandelen | 17.999.995 |
| • | gewone aandelen | 72.000.000 |
Ultimo 2008 zijn volgestort 1 prioriteitsaandeel en 41.333.741 gewone aandelen (ultimo 2007: 1 prioriteitsaandeel en 41.194.918 gewone aandelen). Ultimo 2008 heeft Ordina N.V. geen eigen aandelen ingekocht.
14.2. Optieregelingen
In de jaren 1999 tot en met 2002, alsmede in 2004 zijn jaarlijks optierechten toegekend aan directie, management en medewerkers. Alle ultimo 2008 nog uitstaande optierechten hebben een looptijd van 5 jaar. Gedurende 2008 zijn geen optierechten toegekend aan directie, management en medewerkers.
Binnen de optieplannen is de optieuitoefenkoers minimaal gelijk aan de slotkoers van het aandeel Ordina N.V. op de dag voorafgaand aan de datum van toekenning. Tevens is een terugbetalingsregeling opgenomen, op grond waarvan bij uitdiensttreding binnen 3 jaar na toekenning een deel van het bij uitoefening van de optierechten genoten voordeel dient te worden terugbetaald.
Ultimo 2008 zijn voor de uitoefening van optierechten geen aandelen ingekocht door de vennootschap. Het aantal gewone aandelen binnen het maatschappelijk kapitaal is toereikend om toekomstige emissies ingevolge uitoefening van uitstaande optierechten mogelijk te maken.
Ingevolge de lopende optieplannen staan ultimo 2008 circa 0,3 miljoen optierechten uit (ultimo 2007: circa 0,4 miljoen optierechten). Gedurende het boekjaar zijn 18.050 optierechten (2007: 348.364) uitgeoefend tegen een gemiddelde optieuitoefenkoers van EUR 8,64 (2007: EUR 10,24). De gemiddelde aandelenkoers waartegen de optierechten zijn uitgeoefend bedraagt EUR 9,92 (2007: EUR 16,39). Voor alle circa 0,3 miljoen ultimo 2008 uitstaande optierechten geldt dat de optieuitoefenkoers hoger is dan de slotkoers van het aandeel Ordina N.V. per 31 december 2008 van EUR 2,86 (ultimo 2007: EUR 12,20).
Onderstaand wordt een overzicht gegeven van het verloop van het totaal aantal uitstaande optierechten gedurende 2007 en 2008.
| Aantal toegekend | Aantal uitgeoefend | Aantal vervallen | Aantal nog openstaand | Gemiddelde optie- uitoefenkoers | Looptijd vanaf datum toekenning in jaren | ||
| Verloop gedurende 2007 | |||||||
| Optieregeling 2004 | 175 | 20 | 40 | 115 | 10,24 | 5 | |
| Optieregeling 2004 | 447 | 192 | 36 | 219 | 8,68 | 5 | |
| Optieregeling 2004 | 42 | 17 | 2 | 23 | 8,20 | 5 | |
| Ultimo 2007 nog uitstaande optierechten | 357 | ||||||
| (in duizenden) | |||||||
| Aantal toegekend | Aantal uitgeoefend | Aantal vervallen | Aantal nog openstaand | Gemiddelde optie- uitoefenkoers | Looptijd vanaf datum toekenning in jaren | ||
| Verloop gedurende 2008 | |||||||
| Optieregeling 2004 | 175 | 20 | 60 | 95 | 10,24 | 5 | |
| Optieregeling 2004 | 447 | 209 | 62 | 176 | 8,68 | 5 | |
| Optieregeling 2004 | 42 | 18 | 2 | 22 | 8,20 | 5 | |
| Ultimo 2008 nog uitstaande optierechten | 293 | ||||||
| (in duizenden) | |||||||
15. Reserves
Het verloop van de reserves over de jaren 2007 en 2008 luidt als volgt:
| Agioreserve | Afdekkings- reserve | Ingehouden winsten | Resultaat boekjaar | Totaal | ||
| Saldo 1 januari 2007 | 50.337 | 218 | 113.757 | 25.828 | 190.140 | |
| Dividenduitkering vorig boekjaar | - | - | - | -8.210 | -8.210 | |
| Onverdeelde winst vorig boekjaar | - | - | 17.618 | -17.618 | - | |
| Emissie bij verwerving deelnemingen | 31.836 | - | - | - | 31.836 | |
| Emissie ingevolge optie-uitoefening | 3.551 | - | - | - | 3.551 | |
| Aandeel gerelateerde beloningen | 476 | - | 224 | - | 700 | |
| Nettoresultaat boekjaar | - | - | - | 30.394 | 30.394 | |
| Actuariële winsten en verliezen | - | - | 1.745 | - | 1.745 | |
| Verandering in reële waarde van kasstroomafdekkingen | - | 316 | - | - | 316 | |
| Overboeking naar ingehouden winsten | -10.456 | - | 10.456 | - | - | |
| Saldo per 31 december 2007 | 75.744 | 534 | 143.800 | 30.394 | 250.472 | |
| Agioreserve | Afdekkings- reserve | Ingehouden winsten | Resultaat boekjaar | Totaal | ||
| Saldo 1 januari 2008 | 75.744 | 534 | 143.800 | 30.394 | 250.472 | |
| Dividenduitkering vorig boekjaar | - | - | - | -8.250 | -8.250 | |
| Onverdeelde winst vorig boekjaar | - | - | 22.144 | -22.144 | - | |
| Emissie bij verwerving deelnemingen | 493 | - | - | - | 493 | |
| Emissie ingevolge optie-uitoefening | 154 | - | - | - | 154 | |
| Aandeel gerelateerde beloningen | 691 | - | -1.221 | - | -530 | |
| Nettoresultaat boekjaar | - | - | - | -81.134 | -81.134 | |
| Actuariële winsten en verliezen | - | - | -1.003 | - | -1.003 | |
| Verandering in reële waarde van kasstroomafdekkingen | - | -1.055 | - | - | -1.055 | |
| Overboeking naar ingehouden winsten | - | - | - | - | - | |
| Saldo per 31 december 2008 | 77.082 | -521 | 163.720 | -81.134 | 159.147 | |
De afdekkingsreserve bestaat uit het effectieve deel van de netto cumulatieve mutatie in de reële waarde van kasstroomafdekkingsinstrumenten waarvan de afdekkingstransactie nog niet is afgewikkeld.
De ingehouden winsten zijn voor een bedrag van circa EUR 81,3 miljoen vrij uitkeerbaar (ultimo 2007: circa EUR 131,5 miljoen). Voor een bedrag van circa EUR 1,3 miljoen is ultimo 2008 binnen de vennootschappelijke jaarrekening een wettelijke reserve gevormd (ultimo 2007: EUR 12,3 miljoen).
16. Bancaire schulden
Onder de langlopende bancaire schulden ultimo 2008 is de lening verantwoord die begin november 2006 is afgesloten bij bancaire instellingen voor een bedrag van EUR 45 miljoen. Het verloop van de langlopende bancaire schulden is als volgt te specificeren:
| 2008 | 2007 | ||
| Saldo 1 januari | 44.893 | 44.852 | |
| Opname van bancaire schulden | - | - | |
| Mutatie ingevolge effectieve interestmethode | 37 | 41 | |
| Aflossingen | -10.000 | - | |
| Presentatie onder de kortlopende schulden | -10.000 | -10.000 | |
| Saldo per 31 december | 24.930 | 34.893 | |
De effectieve rente op de langlopende lening bedraagt 4,41%. De boekwaarde van de langlopende lening is bepaald op basis van de effectieve interestmethode en benadert de reële waarde. Het aflossingsschema van de langlopende lening van initieel EUR 45 miljoen luidt als volgt:
| Aflossing per 31 oktober 2008 | 10.000 | |
| Aflossing per 31 oktober 2009 | 10.000 | |
| Aflossing per 31 oktober 2010 | 10.000 | |
| Aflossing per 31 oktober 2011 | 15.000 | |
| 45.000 | ||
Naast de langlopende lening van EUR 45 miljoen beschikt de Ordina Groep sedert begin november 2006 tevens over een gecommitteerde revolverende faciliteit van EUR 75 miljoen met een looptijd van 5 jaar. De rente ter zake de langlopende lening en revolverende faciliteit wordt vastgesteld aan de hand van de geldende basisrente (EURIBOR) plus een opslag. De basisrente is afhankelijk van de door Ordina te bepalen interestperiode die in beginsel kan variëren tussen 1 en 6 maanden. De opslag is afhankelijk van de verhouding tussen het resultaat voor interest, belastingen, afschrijvingen en amortisatie (EBITDA) gecorrigeerd voor eenmalige lasten en reorganisatiekosten en de nettoschuldpositie van de Ordina Groep per jaar en halfjaareinde en kan variëren tussen 0,40% en 0,90%.
De rente (basisrente plus opslag) over de langlopende lening van EUR 45 miljoen bedroeg ultimo 2008 5,327% (ultimo 2007: 5,106%). De variabele basisrente (ultimo 2008: 4,827%) is door middel van een renteswap op basis van de 3 maandsinterestperiode omgezet in een vaste rente met een rentepercentage van 3,794% (zie toelichting 11 en 17).
Ultimo 2008 heeft de Ordina Groep een verplichting uit hoofde van de revolverende faciliteit voor een bedrag van EUR 70 miljoen (ultimo 2007: EUR 20 miljoen). Deze verplichting is verantwoord onder de kortlopende bancaire schulden. Ter zake de verplichting uit hoofde van de revolverende faciliteit bedroeg de rente (basisrente plus opslag) ultimo 2008: 3,343% (ultimo 2007: 5,283%). Over het niet-gebruikte deel van de revolverende faciliteit is een beschikbaarheidprovisie verschuldigd van 35% over de verschuldigde marge.
De voorwaarde voor de lening en revolverende faciliteit is gebaseerd op de geconsolideerde jaarrekening zoals opgesteld onder IFRS, waarbij de verhouding tussen het resultaat voor interest, belastingen, afschrijvingen en amortisatie (EBITDA) gecorrigeerd voor eenmalige lasten en reorganisatiekosten en de nettoschuldpositie van de Ordina Groep, zoals bepaald in de kredietovereenkomst, maximaal 2,75 mag bedragen. Ultimo 2008 bedraagt de verhouding EBITDA/nettoschuldpositie 1,6 (ultimo 2007: 0,8). Tevens is in de kredietovereenkomst bepaald dat het totaal van de EBITDA van de vennootschappen die zich ter zake de kredietovereenkomst onderling met elkaar hebben verbonden, minimaal 80% uitmaakt van de geconsolideerde EBITDA zoals bepaald in de kredietovereenkomst. Ook aan deze voorwaarde is ultimo 2008 voldaan. Met betrekking tot de kredietverlening betreffende de langlopende lening en revolverende faciliteit heeft het merendeel van de groepsmaatschappijen zich onderling met elkaar verbonden.
Onderstaand wordt een overzicht vermeld van de verwachte kasstromen ter zake de contractuele verplichtingen voortvloeiend uit de langlopende lening van initieel EUR 45 miljoen en de hiermee verband houdende renteswap.
| Ingevolge vaste rente | Ingevolge variabele rente | Ingevolge aflossingen | ||
| Verwachte kasstroom | ||||
| 2009 | -1.388 | -172 | -10.000 | |
| 2010 - 2011 | -1.586 | -196 | -25.000 | |
| > 2011 | - | - | - | |
17. Derivaten
De specificatie van de derivaten luidt als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Renteswaps | 699 | - | |
| Saldo per 31 december | 699 | - | |
Het verloop van de derivaten is als volgt te specificeren:
| 2008 | 2007 | ||
| Saldo 1 januari | - | - | |
| Mutatie gedurende het boekjaar | 699 | - | |
| Saldo per 31 december | 699 | - | |
18. Financiële leaseverplichtingen
De financiële leaseverplichtingen betreffen de verplichtingen uit hoofde van financiële leasecontracten ter zake apparatuur met een looptijd van meer dan 1 jaar. De bijbehorende leaseverplichtingen met een looptijd korter dan 1 jaar zijn verantwoord onder de kortlopende schulden. De bijbehorende activa zijn verantwoord onder de materiële vaste activa. Alle financiële leasecontracten binnen de Ordina Groep bevatten een vaste rentecomponent.
| 2008 | 2007 | ||
| Minimale leaseverplichtingen | |||
| Niet langer dan 1 jaar | 1.718 | 2.088 | |
| Langer dan 1 jaar en niet langer dan 5 jaar | 2.212 | 2.665 | |
| Langer dan 5 jaar | - | - | |
| Totaal per 31 december | 3.930 | 4.753 | |
Onderstaand wordt een overzicht vermeld van de verwachte kasstromen ter zake de contractuele verplichtingen (zowel kortlopend als langlopend) voortvloeiend uit de financiële leaseverplichtingen.
| Ingevolge vaste rente | Ingevolge aflossingen | ||
| Verwachte kasstroom | |||
| 2009 | -36 | -1.718 | |
| 2010 - 2011 | -10 | -2.059 | |
| > 2011 | - | -153 | |
19. Latente belastingen
De latente belastingen zijn als volgt te specificeren:
| Toelichting | 2008 | 2007 | |
| Latente belastingvorderingen | 19.1 | 15.920 | 4.955 |
| Latente belastingschulden | 19.2 | 9.315 | 11.517 |
| Latente belastingen per saldo per 31 december | 6.605 | -6.562 | |
19.1. Latente belastingvorderingen
De latente belastingvorderingen zijn als volgt te specificeren:
| 2008 | 2007 | ||
| Immateriële en materiële vaste activa | 2.185 | 1.097 | |
| Personeelsgerelateerde voorzieningen | 1.972 | 1.650 | |
| Gewaardeerde rechten op verliescompensatie | 11.585 | 2.106 | |
| Derivaten | 178 | - | |
| Ongerealiseerde intercompany resultaten | - | 102 | |
| Saldo per 31 december | 15.920 | 4.955 | |
De latente belastingvordering uit hoofde van de immateriële en materiële vaste activa heeft betrekking op de tijdelijke waarderingsverschillen die bestaan uit hoofde van de minimale fiscale afschrijvingstermijn met ingang van 2007. Waardering vindt plaats tegen vastgestelde tarieven.
De latente belastingvordering uit hoofde van personeelsgerelateerde voorzieningen heeft betrekking op de tijdelijke waarderingsverschillen die bestaan ten aanzien van de pensioen- en jubileumvoorziening. Waardering vindt plaats tegen vastgestelde belastingtarieven.
Waardering van de rechten op verliescompensatie vindt plaats indien de compensabele verliezen naar verwachting zullen worden gecompenseerd (totaal ultimo 2008: circa EUR 45,4 miljoen; ultimo 2007: circa EUR 8,1 miljoen). Waardering vindt plaats tegen het nominale tarief zoals dit over toekomstige boekjaren van toepassing is. Het totaal van de beschikbare compensabele verliezen bedraagt ultimo 2008 circa EUR 52,6 miljoen (ultimo 2007: circa EUR 8,7 miljoen). Van de gewaardeerde rechten op verliescompensatie ziet EUR 11,4 miljoen op verliezen ontstaan in het boekjaar. Aangezien dit verlies is ontstaan door eenmalige factoren, is Ordina van mening dat deze verliezen in toekomstige jaren kunnen worden gecompenseerd.
Ter zake compensabele verliezen ter grootte van circa EUR 7,2 miljoen (ultimo 2007: circa EUR 0,6 miljoen) is geen latente belastingvordering opgenomen omdat het niet waarschijnlijk is dat in de toekomst belastbare winst beschikbaar komt waarmee deze compensabele verliezen verrekend kunnen worden. Hiervan heeft circa EUR 6,6 miljoen betrekking op gerealiseerde verliezen door Ordina BPO B.V. in voorgaande jaren, welke verliezen ultimo 2007 nog wel waren gewaardeerd.
De latente belastingvorderingen hebben voor circa EUR 8,6 miljoen een looptijd langer dan een jaar.
Overzicht van de mutaties in de latente belastingvorderingen gedurende het jaar 2007:
| Balans primo 2007 | Acquisities/ Desinvesteringen | Verantwoord in W&V | Verantwoord in eigen vermogen | Balans ultimo 2007 | ||
| Immateriële en materiële vaste activa | - | 258 | 839 | - | 1.097 | |
| Personeelsgerelateerde voorzieningen | 2.628 | 33 | -414 | -597 | 1.650 | |
| Gewaardeerde rechten op verliescompensatie | 3.416 | - | -1.310 | - | 2.106 | |
| Ongerealiseerde intercompany resultaten | 102 | - | - | - | 102 | |
| 6.146 | 291 | -885 | -597 | 4.955 | ||
Overzicht van de mutaties in de latente belastingvorderingen gedurende het jaar 2008:
| Balans primo 2008 | Acquisities/ Desinvesteringen | Verantwoord in W&V | Verantwoord in eigen vermogen | Balans ultimo 2008 | ||
| Immateriële en materiële vaste activa | 1.097 | -116 | 1.204 | - | 2.185 | |
| Personeelsgerelateerde voorzieningen | 1.650 | - | -21 | 343 | 1.972 | |
| Gewaardeerde rechten op verliescompensatie | 2.106 | -129 | 9.608 | - | 11.585 | |
| Derivaten | - | - | - | 178 | 178 | |
| Ongerealiseerde intercompany resultaten | 102 | - | -102 | - | - | |
| 4.955 | -245 | 10.689 | 521 | 15.920 | ||
19.2. Latente belastingschulden
De latente belastingverplichtingen zijn ultimo boekjaar als volgt te specificeren:
| 2008 | 2007 | ||
| Immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten | 9.315 | 11.334 | |
| Derivaten | - | 183 | |
| Saldo per 31 december | 9.315 | 11.517 | |
De latente belastingverplichting heeft betrekking op de tijdelijke waarderingsverschillen die bestaan ten aanzien van de bij een verwerving van een deelneming gewaardeerde immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten. Waardering vindt plaats tegen het nominale tarief zoals dit naar verwachting van toepassing zal zijn gedurende de afschrijvingsperiode van deze activa. De latente belastingschulden hebben voor circa EUR 5,9 miljoen (2007: circa EUR 7,7 miljoen) een looptijd langer dan een jaar.
Overzicht van de mutaties in de latente belastingschulden gedurende het jaar 2007:
| Balans primo 2007 | Acquisities/ Desinvesteringen | Verantwoord in W&V | Verantwoord in eigen vermogen | Balans ultimo 2007 | ||
| Immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten | 11.649 | 3.471 | -3.786 | - | 11.334 | |
| Derivaten | 75 | - | - | 108 | 183 | |
| 11.724 | 3.471 | -3.786 | 108 | 11.517 | ||
Overzicht van de mutaties in de latente belastingschulden gedurende het jaar 2008:
| Balans primo 2008 | Acquisities/ Desinvesteringen | Verantwoord in W&V | Verantwoord in eigen vermogen | Balans ultimo 2008 | ||
| Immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten | 11.334 | 1.798 | -3.817 | - | 9.315 | |
| Derivaten | 183 | - | - | -183 | - | |
| 11.517 | 1.798 | -3.817 | -183 | 9.315 | ||
20. Personeelsgerelateerde voorzieningen
De personeelsgerelateerde voorzieningen zijn als volgt te specificeren:
| 2008 | 2007 | ||
| Verplichtingen uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen | 5.269 | 3.358 | |
| Verplichtingen uit hoofde van jubileumregelingen | 3.747 | 3.990 | |
| Totaal personeelsgerelateerde voorzieningen | 9.016 | 7.348 | |
20.1. Verplichtingen uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen
De verplichtingen uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen zijn als volgt te specificeren:
| 2008 | 2007 | ||
| Verplichtingen uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen | 24.224 | 23.795 | |
| Af: reële waarde van activa ter zake toegezegd-pensioenregelingen | 18.955 | 20.437 | |
| Verplichting uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen | 5.269 | 3.358 | |
De mutatie in de verplichtingen uit hoofde van toegezegd-pensioenregelingen is als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Begin van het jaar | 23.795 | 44.755 | |
| Aan het verslagjaar toegerekende pensioenkosten | - | 504 | |
| Rentekosten | 1.357 | 1.845 | |
| Betaalde contributies door deelnemers | - | 225 | |
| Uitbetaalde pensioenen | 27 | -433 | |
| Actuariële winsten en verliezen | -955 | -8.409 | |
| Mutatie ingevolge harmonisatie | - | -14.692 | |
| Saldo per 31 december | 24.224 | 23.795 | |
De mutatie in de reële waarde van activa ter zake toegezegd-pensioenregelingen is als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Begin van het jaar | 20.437 | 35.926 | |
| Verwacht rendement op activa ter zake pensioenregelingen | 1.159 | 1.142 | |
| Betaalde contributies werkgeversdeel | -147 | 1.215 | |
| Uitbetaalde pensioenen | -193 | -433 | |
| Actuariële winsten en verliezen | -2.301 | -6.067 | |
| Mutatie ingevolge harmonisatie | - | -11.346 | |
| Saldo per 31 december | 18.955 | 20.437 | |
De pensioenvoorziening betreft verplichtingen ter zake zogenaamde ‘defined benefit' pensioenregelingen (pensioenregelingen op basis van middelloon of eindloon), die zijn gewaardeerd tegen actuele waarde met inachtneming van actuariële uitgangspunten in overeenstemming met IAS 19 ‘Employee Benefits'. De opgebouwde waarde ter zake deze pensioenregelingen wordt gepresenteerd tegen reële waarde. Actuariële winsten en verliezen worden direct ten bate dan wel ten laste van het eigen vermogen verantwoord. Alle pensioenregelingen binnen de Ordina Groep zijn ondergebracht bij professionele verzekeringsmaatschappijen. De activa ter zake pensioenregelingen omvatten daarvoor in aanmerking komende kwalificerende verzekeringspolissen.
De cumulatieve mutatie ter zake actuariële winsten en verliezen die rechtstreeks zijn verantwoord in het eigen vermogen (SORIE) bedraagt EUR 7,3 miljoen (ultimo 2007: EUR 6,0 miljoen).
De in de winst- en verliesrekening verwerkte bedragen zijn als volgt:
| Toelichting | 2008 | 2007 | |
| Aan het verslagjaar toegerekende pensioenkosten | - | 504 | |
| Rentekosten | 1.357 | 1.845 | |
| Verwacht rendement op activa ter zake pensioenregelingen | -1.159 | -1.142 | |
| Vrijval pensioenvoorziening ingevolge harmonisatie | - | -3.346 | |
| 198 | -2.139 | ||
| Kosten ten laste van het resultaat ingevolge harmonisatie | - | 886 | |
| Totaal opgenomen onder de personeelskosten | 23 | 198 | -1.253 |
Het werkelijke rendement op activa ter zake pensioenregelingen bedraagt EUR 1,0 miljoen (2007: nihil). De fondsbeleggingen bestaan volledig uit de marktwaarde van de verzekeringscontracten die vooral gekenmerkt worden door overrentedeling. Er is geen sprake van een gesepareerd beleggingsdepot. Gegeven de aard van de fondsbeleggingen is het verwacht rendement gebaseerd op de verwachte overrente en de contractuele rente.
De belangrijkste actuariële veronderstellingen luiden als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Disconteringsvoet per 31 december | 5,6% | 5,7% | |
| Verwacht rendement op activa ter zake pensioenregelingen | 5,6% | 5,7% | |
| Toekomstige salarisstijgingen (leeftijdsafhankelijk) | 2,0%-5,0% | 2,0%-5,0% | |
| Toekomstige stijging pensioenaanspraken (regelingafhankelijk) | 0,0%-3,0% | 2,0%-3,0% | |
Veronderstellingen met betrekking tot de levensverwachting zijn gebaseerd op de gepubliceerde statistieken. De gemiddelde levensverwachting in jaren van een gepensioneerde die op 65-jarige leeftijd met pensioen gaat, is als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Man | 18,5 | 18,5 | |
| Vrouw | 21,6 | 20,1 | |
De gemiddelde levensverwachting in jaren van een thans 45-jarige die op 65-jarige leeftijd met pensioen gaat, is als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Man | 20,0 | 20,1 | |
| Vrouw | 22,3 | 20,9 | |
20.2. Verplichtingen uit hoofde van jubileumregelingen
De verplichtingen uit hoofde van jubileumregelingen zijn als volgt te specificeren:
| 2008 | 2007 | ||
| Verplichtingen uit hoofde van jubileumregelingen | 3.747 | 3.990 | |
| Af: reële waarde van activa ter zake jubileumregelingen | - | - | |
| Verplichting uit hoofde van jubileumregelingen | 3.747 | 3.990 | |
In de arbeidsvoorwaarden van diverse groepsmaatschappijen is een jubileumregeling opgenomen op grond waarvan medewerkers bij het bereiken van een bepaalde duur van hun dienstverband een bruto-uitkering ontvangen die onafhankelijk is van het salaris. In overeenstemming met IAS 19 ‘Employee Benefits' is een voorziening gevormd voor de voorwaardelijke verplichting die voortvloeit uit hoofde van deze jubileumregeling. Actuariële winsten en verliezen worden direct ten bate dan wel ten laste van de winst- en verliesrekening gebracht.
De in de winst- en verliesrekening verwerkte bedragen zijn als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Aan het verslagjaar toegerekende jubileumkosten | 628 | 534 | |
| Rentekosten | 205 | 169 | |
| Actuariële winsten en verliezen | -625 | 176 | |
| Totaal opgenomen onder de personeelskosten | 208 | 879 | |
De mutatie in de verplichting opgenomen in de balans is als volgt:
| Toelichting | 2008 | 2007 | |
| Begin van het jaar | 3.990 | 3.440 | |
| Mutaties ingevolge acquisities | 32 | - | 130 |
| Kosten ten laste van het resultaat | 833 | 492 | |
| Kosten ten laste van het resultaat ingevolge harmonisatie | - | 211 | |
| Betaalde jubileumuitkeringen | -451 | -459 | |
| Actuariële winsten en verliezen | -318 | 176 | |
| Desinvesteringen | -307 | - | |
| Saldo per 31 december | 3.747 | 3.990 | |
De belangrijkste actuariële veronderstelling luidt als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Disconteringsvoet per 31 december | 5,6% | 5,5% | |
21. Overige voorzieningen
De specificatie van de overige voorzieningen ultimo 2007 luidt als volgt:
| Projectvoorziening | Reorganisatie- voorziening | Overige voorzieningen | Totaal | ||
| Saldo per 1 januari | 302 | - | 1.441 | 1.743 | |
| Dotatie ten laste het resultaat | - | - | 1.576 | 1.576 | |
| Onttrekking ten gunste van het resultaat | -208 | - | -394 | -602 | |
| Aangewend | - | - | -479 | -479 | |
| Saldo per 31 december | 94 | - | 2.144 | 2.238 | |
De specificatie van de overige voorzieningen ultimo 2008 luidt als volgt:
| Projectvoorziening | Reorganisatie- voorziening | Overige voorzieningen | Totaal | ||
| Saldo per 1 januari | 94 | - | 2.144 | 2.238 | |
| Dotatie ten laste het resultaat | 5.517 | 13.985 | 1.313 | 20.815 | |
| Onttrekking ten gunste van het resultaat | -157 | - | -152 | -309 | |
| Aangewend | -4 | - | -1.072 | -1.076 | |
| Saldo per 31 december | 5.450 | 13.985 | 2.233 | 21.668 | |
De projectvoorziening heeft betrekking op nog te verrichten werkzaamheden betreffende projecten welke ingevolge de grondslagen van de jaarrekening ten laste van het boekjaar zijn gebracht. In de projectvoorziening is een voorziening van circa EUR 3,8 miljoen opgenomen ter zake Ordina BPO B.V.. De voorziening ter zake reorganisatiekosten heeft betrekking op de eenmalige kosten die verband houden met de reorganisatie en initiatieven voor de duurzame rendementsverbetering. De overige voorzieningen hebben betrekking leegstand van panden waarvoor een contractuele huurverplichting bestaat, alsmede op de verplichtingen uit hoofde van een lange termijn beloningscomponent ter zake key management. De voorziening ter zake de leegstand van panden heeft betrekking op toekomstige huurlasten, inclusief aan de huur gerelateerde bijkomende vaste kosten, voor de contractperiode waarover naar verwachting geen gebruik gemaakt wordt van deze panden.
De voorzieningen hebben voor circa EUR 0,9 miljoen (2007: circa EUR 0,8 miljoen) een looptijd langer dan een jaar.
22. Handelscrediteuren, overige schulden en overlopende verplichtingen
De specificatie van de handelscrediteuren, overige schulden en overlopende verplichtingen luidt als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| Handelscrediteuren | 30.079 | 34.502 | |
| Vooruitgefactureerde omzet | 7.521 | 5.606 | |
| Belastingen en sociale premies | 22.766 | 19.169 | |
| Te betalen pensioenpremies | 1.171 | 969 | |
| Leaseverplichtingen korter dan 1 jaar | 1.718 | 2.088 | |
| Overige schulden | 13.363 | 15.871 | |
| Overlopende verplichtingen | 80.044 | 76.699 | |
| Saldo per 31 december | 156.662 | 154.904 | |
23. Personeelskosten
| 2008 | 2007 | ||
| Salarissen | 317.970 | 302.639 | |
| Sociale lasten | 41.000 | 35.717 | |
| Pensioenkosten ter zake toegezegd-pensioenregelingen | 198 | -1.253 | |
| Pensioenkosten ter zake toegezegde-bijdrageregelingen | 18.991 | 15.803 | |
| Overige personeelskosten | 96.689 | 77.637 | |
| 474.848 | 430.543 | ||
Onder de pensioenkosten is in 2007 een bate verantwoord van per saldo circa EUR 2,2 miljoen (2008: nihil).
Onder de overige personeelskosten zijn onder meer opgenomen autokosten, reis- en verblijfkosten en studiekosten. Onder de overige personeelskosten is voor een bedrag van circa EUR 32,5 miljoen (2007: circa EUR 28,7 miljoen) opgenomen ter zake operationele leasecontracten betreffende auto's. Tevens is in 2008 onder de overige personeelskosten een bedrag van circa EUR 17,0 miljoen verantwoord ter zake reorganisatiekosten.
Onder de overige personeelskosten is in 2007 een bate verantwoord ter zake ESF-subsidies van circa EUR 1,3 miljoen (2008: nihil).
Onder de personeelskosten is in 2008 een bate verantwoord ter zake aandeel gerelateerde beloningen voor een bedrag van circa EUR 0,5 miljoen (2007: last circa EUR 0,7 miljoen). De bate die is verantwoord in 2008 wordt veroorzaakt door de vrijval van reserveringen in verband met gewijzigde scoringskansen.
De gemiddelde personeelsbezetting op basis van FTE's over het jaar 2008 bedraagt 5.519 (2007: 5.388).
Ultimo 2008 zijn er op basis van FTE's 5.336 medewerkers (ultimo 2007: 5.702 medewerkers) werkzaam bij de Ordina Groep. Het aantal medewerkers op basis van FTE dat werkzaam is bij onze Belgische en Luxemburgse groepsmaatschappijen bedraagt ultimo 2008 776 (ultimo 2007: 582 medewerkers).
24. Overige bedrijfskosten
De overige bedrijfskosten zijn als volgt te specificeren:
| 2008 | 2007 | ||
| Huisvestingskosten | 17.055 | 14.025 | |
| Marketing- en verkoopkosten | 8.484 | 8.140 | |
| Overige kosten | 21.272 | 20.083 | |
| 46.811 | 42.248 | ||
De overige kosten betreffen onder meer kosten van informatiemanagement en automatisering, verzekeringen en accountants en advieskosten.
Onder de huisvestingskosten is voor een bedrag van circa EUR 10,7 miljoen (2007: circa EUR 10,5 miljoen) verantwoord ter zake operationele huurcontracten.
Onder de overige bedrijfskosten zijn in het boekjaar 2007 de volgende bedragen aan accountantskosten ten laste van het resultaat gebracht:
| PwC Accountants NV | Overig PwC netwerk | Totaal PwC netwerk | ||
| Controle van de jaarrekening | 313 | 143 | 456 | |
| Andere controlewerkzaamheden | 1.079 | 89 | 1.168 | |
| Fiscale advisering | - | 5 | 5 | |
| Andere niet-controlediensten | 56 | 131 | 187 | |
| 1.448 | 368 | 1.816 | ||
Onder de overige bedrijfskosten zijn in het boekjaar 2008 de volgende bedragen aan accountantskosten ten laste van het resultaat gebracht:
| PwC Accountants NV | Overig PwC netwerk | Totaal PwC netwerk | ||
| Controle van de jaarrekening | 336 | 206 | 542 | |
| Andere controlewerkzaamheden | 802 | - | 802 | |
| Fiscale advisering | - | 25 | 25 | |
| Andere niet-controlediensten | - | 307 | 307 | |
| 1.138 | 538 | 1.676 | ||
25. Financieringsbaten/-lasten
De financieringsbaten en -lasten zijn als volgt te specificeren:
| 2008 | 2007 | ||
| Financieringsbaten | 195 | 242 | |
| Financieringslasten | -5.546 | -4.757 | |
| Financieringskosten financiële leasecontracten | -95 | -153 | |
| Totale financieringsbaten en -lasten per saldo | -5.446 | -4.668 | |
Onder de financieringslasten zijn de volgende bedragen verantwoord met betrekking tot de langlopende lening en de renteswap die is afgesloten op basis waarvan de basisrente is omgezet van een variabele rente in een vaste rente:
| 2008 | 2007 | ||
| Variabele basisrente | -2.084 | -1.859 | |
| Vaste basisrente - per saldo | 414 | 128 | |
| Variabele renteopslag | -197 | -200 | |
| Totale financieringslast langlopende lening | -1.867 | -1.931 | |
26. Verkoopresultaat deelnemingen
Het verkoopresultaat deelnemingen is als volgt te specificeren:
| Toelichting | 2008 | |
| Verkoopresultaat Ordina Technical Automation B.V. | 32 | 10.425 |
| Verkoopresultaat Ordina BPO B.V. | 34 | -28.000 |
| Totaal verkoopresultaat deelnemingen | -17.575 | |
27. Belastingen
| 2008 | 2007 | ||
| Actuele belastingverplichtingen | 4.427 | -13.593 | |
| Latente belastingverplichtingen | 14.390 | 2.831 | |
| Belastingbate/-last volgens de geconsolideerde jaarrekening | 18.817 | -10.762 | |
De procentuele belastingdruk bedraagt 22,8% (2007: 26,2%) en is als volgt opgebouwd:
| 2008 | 2007 | ||
| Nominale belastingdruk | -25,5 | 25,5 | |
| Impact in het verleden niet geactiveerde verliezen | - | -0,4 | |
| Tariefsverschillen buitenland | 0,9 | 1,0 | |
| Hogere waardering latente belastingvorderingen | - | -0,3 | |
| Afwaardering van latente belastingvorderingen | 2,0 | - | |
| Niet aftrekbare bedragen | 0,4 | 0,9 | |
| Incidentele posten | -0,6 | -0,5 | |
| Effectieve belastingdruk | -22,8 | 26,2 | |
De effectieve belastingdruk is berekend op basis van het resultaat exclusief verkoopresultaat deelnemingen. De impact ter zake in het verleden niet geactiveerde verliezen heeft betrekking op resultaten van groepsmaatschappijen die voor compensatie in aanmerking komen in het verslagjaar en waarvoor ten aanzien van deze compensatie geen actieve latentie is gevormd. De hogere waardering latente belastingvorderingen wordt veroorzaakt door de waardering van compensabele verliezen die eerder niet gewaardeerd waren. De impact ter zake de afwaardering van latente belastingvorderingen heeft betrekking op de afwaardering van de gewaardeerde verliescompensatie binnen Ordina BPO B.V.. Onder de incidentele posten over 2008 zijn onder meer opgenomen de impact van in het verslagjaar verwerkte correcties met betrekking tot voorgaande jaren alsmede incidentele posten.
28. Resultaten per aandeel
28.1. Resultaat per aandeel
Het resultaat per aandeel wordt berekend door het resultaat na belastingen te delen door het gemiddeld uitstaand aantal aandelen gedurende het boekjaar.
| 2008 | 2007 | ||
| Resultaat na belastingen | -81.134 | 30.394 | |
| Gemiddeld uitstaand aantal aandelen (in duizenden) | 41.264 | 40.632 | |
| Resultaat per aandeel (in euro's) | -1,97 | 0,75 | |
28.2. Resultaat per aandeel na verwatering
Het resultaat per aandeel na verwatering wordt berekend door het resultaat na belastingen te delen door het gemiddeld aantal uitstaande aandelen gedurende het boekjaar inclusief alle uitstaande optierechten waarvan de optie-uitoefenkoers lager is dan de beurskoers ultimo het boekjaar.
| 2008 | 2007 | ||
| Resultaat na belastingen | -81.134 | 30.394 | |
| Gemiddeld uitstaand aantal aandelen (in duizenden) | 41.264 | 40.632 | |
| Correctie voor optierechten 'in the money' | - | 357 | |
| Correctie voor verplichtingen uit hoofde van aandeel gerelateerde beloningen | - | 115 | |
| 41.264 | 41.104 | ||
| Resultaat per aandeel na verwatering (in euro's) | -1,97 | 0,74 | |
29. Dividend per aandeel
In 2008 is een dividend uitgekeerd met betrekking tot de over het boekjaar 2007 gerealiseerde nettowinst van EUR 0,20 per gewoon aandeel. In totaal is in 2008 een dividend uitgekeerd van EUR 8,3 miljoen. Gelet op het feit dat over het verslagjaar een negatief resultaat is gerealiseerd, zal over het boekjaar 2008 geen dividend worden uitgekeerd.
30. Preferente aandelen
Binnen het maatschappelijk kapitaal beschikt Ordina N.V. over 17.999.995 preferente aandelen, met elk een nominale waarde van EUR 0,10. Op preferente aandelen kan niet meer dividend worden uitgekeerd dan de wettelijke rente op het moment waarop het dividend wordt vastgesteld. Ultimo 2008 zijn geen preferente aandelen uitgegeven.
31. Niet uit de balans blijkende voorwaardelijke en contractuele verplichtingen
De vennootschap en haar deelnemingen hebben in totaal voor een bedrag van circa EUR 2,8 miljoen (2007: circa EUR 5,3 miljoen) aan garanties verstrekt. Deze garanties hebben voornamelijk betrekking op huurverplichtingen.
Ultimo 2008 heeft de Ordina Groep geen materiële investeringsverplichtingen ter zake materiële en immateriële vaste activa.
Aan medewerkers ter beschikking gestelde auto's worden in het algemeen verkregen op basis van operational lease met een contractduur van 36 tot 48 maanden. De vennootschap en haar deelnemingen hebben in dit kader in totaal voor een bedrag van circa EUR 27,8 miljoen (2007: EUR 28,2 miljoen) aan leaseverplichtingen met betrekking tot auto's met een looptijd van minder dan een jaar.
Alle panden waarin groepsmaatschappijen zijn gehuisvest, worden gehuurd. De Ordina Groep heeft geen panden in eigendom. De vennootschap en haar deelnemingen hebben in totaal voor een bedrag van circa EUR 10,4 miljoen (2007: EUR 9,5 miljoen) aan huurverplichtingen met een looptijd van minder dan een jaar. Ter zake de huurverplichtingen met een looptijd korter dan een jaar heeft een bedrag van EUR 5,3 miljoen betrekking op het hoofdkantoor te Nieuwegein. Het huurcontract ter zake het hoofdkantoor te Nieuwegein loopt tot en met 1 oktober 2014.
De overige financiële verplichtingen zijn als volgt naar looptijd te specificeren:
| Auto's | Huur | ||
| Looptijden korter dan een jaar | 27.779 | 10.375 | |
| Looptijden langer dan een jaar en korter dan vijf jaar | 35.806 | 30.054 | |
| Looptijden langer dan vijf jaar | - | 1.484 | |
| 63.585 | 41.913 | ||
In het kader van de meerjarige outsourcingovereenkomsten tussen Ordina BPO B.V. en haar contractpartners hebben partijen, mede ingevolge de door toezichthouders opgestelde regelgeving, nadere afspraken gemaakt ter zake de continuïteit van de dienstverlening door Ordina. Indien op enig moment sprake zou zijn van een ernstig risico van discontinuïteit van de dienstverlening, hebben contractpartners de mogelijkheid maatregelen te vorderen op grond waarvan continuïteit kan worden verkregen. Deze maatregelen zien op het door Ordina tijdelijk ter beschikking stellen van hard- en software onder nader overeen te komen condities.
De vennootschap heeft zich op grond van artikel 403 Titel 9 Boek 2 BW aansprakelijk gesteld voor de uit rechtshandelingen voortvloeiende verplichtingen van het merendeel van de binnenlandse groepsmaatschappijen. De daartoe strekkende verklaringen zijn gedeponeerd ten kantore van het Handelsregister waar de betreffende rechtspersonen statutair zijn gevestigd. Voor een overzicht van de betreffende groepsmaatschappijen wordt verwezen naar pagina 125.
De vennootschap en de meeste van de Nederlandse groepsmaatschappijen vormen een of meerdere fiscale eenheden voor de vennootschapsbelasting en de omzetbelasting als gevolg waarvan de betrokken vennootschappen hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de verplichtingen van de fiscale eenheid.
Ter zake de kredietverlening door bancaire instellingen heeft de vennootschap en het merendeel van de groepsmaatschappijen zich hoofdelijk aansprakelijk gesteld.
32. Acquisities en desinvesteringen
32.1. Acquisities in 2008
32.1.1. E-Chain Management
Eind september 2008 heeft Ordina een 100% belang verworven in E-Chain Management Financials BVBA (België). Bij acquisitie is een betaling in contanten voldaan van circa EUR 4,3 miljoen. Daarnaast is bij acquisitie een bedrag van EUR 0,5 miljoen voldaan door middel van de uitgifte van circa 74.800 aandelen Ordina N.V.. Op basis van de bij acquisitie verwachte resultaten over 2008 en 2009 is bij acquisitie een nabetalingsverplichting verantwoord van circa EUR 7,0 miljoen. De resultaten van E-Chain zijn met ingang van 1 oktober 2008 verantwoord in de geconsolideerde cijfers van Ordina N.V.. De overname is in de boeken van de Ordina Groep verantwoord volgens de ‘purchase method of accounting'. Van de overnamesom is een gedeelte toegerekend aan de geïdentificeerde overgenomen activa en verplichtingen. Daarnaast is een bedrag aan goodwill geactiveerd van circa EUR 4,2 miljoen. E-Chain levert expertise en projecten op het gebied van SAP-software. Bij acquisitie door de Ordina Groep zijn bij E-Chain circa 100 medewerkers werkzaam in België en Luxemburg. E-Chain heeft over geheel 2008 een omzet gerealiseerd van ruim EUR 15,2 miljoen.
32.2. Desinvestering Technical Automation
Ordina heeft op 31 juli 2008 alle aandelen in haar dochtervennootschap Ordina Technical Automation B.V. verkocht. De brutoverkoopopbrengst bedraagt EUR 25 miljoen. Na aftrek van de aan Ordina Technical Automation toe te rekenen goodwill, immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten, kosten verband houdende met de verkoop en de nettovermogenswaarde op moment van verkoop, resteert een nettoverkoopopbrengst van EUR 10,4 miljoen. De aansluiting tussen de bruto- en nettoverkoopopbrengst is als volgt te specificeren:
| Totaal | ||
| Brutoverkoopopbrengst Technical Automation | 25.000 | |
| Goodwill | -5.373 | |
| Immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten | -2.421 | |
| Latente belastingen | 617 | |
| Kosten gerelateerd aan de verkoop | -3.700 | |
| Nettovermogenswaarde bij verkoop | -3.698 | |
| Nettoverkoopopbrengst Technical Automation | 10.425 | |
De goodwill en immateriële activa gerelateerd aan klanten heeft betrekking op de boekwaarde van deze balansposten op het moment van verkoop ter zake de acquisitie van Bergson Automatisering. Bergson is door middel van een juridische fusie per 1 januari 2008 opgegaan in Ordina Technical Automation B.V.. De kosten verband houdende met de verkoop hebben onder meer betrekking op kosten ter zake de ontvlechting van infrastructurele en financieel/administratieve systemen en processen, alsmede advieskosten. In het overzicht van kasstromen is een positieve kasstroom verantwoord ter zake de verkoop van Ordina Technical Automation B.V. van EUR 24.959.000, zijnde de brutoverkoopopbrengst van EUR 25.000.000 onder aftrek van de bij Ordina Technical Automation B.V. aanwezige liquide middelen op transactiedatum ad EUR 41.000.
Ter zake Ordina Technical Automation B.V. is over de periode januari tot en met juli 2008 een omzet van circa EUR 20,8 miljoen in de geconsolideerde cijfers van Ordina opgenomen. Op het moment van verkoop waren circa 350 medewerkers werkzaam bij Ordina Technical Automation B.V..
32.3. Effecten van acquisities
Aankopen van groepsmaatschappijen hebben de volgende effecten gehad op de activa- en verplichtingenpositie van de Ordina Groep:
| Investeringen 2008 | Investeringen 2007 | ||
| Materiële vaste activa | 532 | 351 | |
| Immateriële vaste activa | - | - | |
| Immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten | 7.320 | 33.318 | |
| Voorraden | - | - | |
| Handelsdebiteuren en overige vorderingen | 3.276 | 6.942 | |
| Liquide middelen | 1.696 | 17 | |
| Voorzieningen | - | -130 | |
| Latente belastingen per saldo | -2.529 | -3.180 | |
| Handelscrediteuren en overige kortlopende schulden | -2.238 | -5.218 | |
| Netto geïdentificeerde activa en verplichtingen | 8.057 | 32.100 | |
| Goodwill bij verworven groepsmaatschappijen | 5.378 | 8.283 | |
| Koopprijs | 13.435 | 40.383 | |
| Uitgestelde koopprijs | -6.950 | -5.968 | |
| Earn out-betalingen acquisities uit voorgaande jaren | 5.839 | 31.735 | |
| Financiering koopprijs middels emissie van aandelen | -500 | -32.017 | |
| Betaalde koopprijs/cash | 11.824 | 34.133 | |
| Gekochte liquide middelen | -1.696 | -17 | |
| Netto uitgaande kasstroom bij acquisities | 10.128 | 34.116 | |
Met betrekking tot de effecten op de activa- en verplichtingenpositie van de Ordina Groep ter zake de aankopen van groepsmaatschappijen gedurende 2008, kan de volgende toelichting worden verstrekt:
| E-Chain Management | Overig | Totaal | ||
| Materiële vaste activa | 532 | - | 532 | |
| Immateriële vaste activa | - | - | - | |
| Immateriële vaste activa gerelateerd aan klanten | 7.320 | - | 7.320 | |
| Voorraden | - | - | - | |
| Handelsdebiteuren en overige vorderingen | 3.276 | - | 3.276 | |
| Liquide middelen | 1.696 | - | 1.696 | |
| Voorzieningen | - | - | - | |
| Latente belastingen per saldo | -2.415 | -114 | -2.529 | |
| Handelscrediteuren en overige kortlopende schulden | -2.675 | 437 | -2.238 | |
| Netto geïdentificeerde activa en verplichtingen | 7.734 | 323 | 8.057 | |
| Goodwill bij verworven groepsmaatschappijen | 4.242 | 1.136 | 5.378 | |
| Koopprijs | 11.976 | 1.459 | 13.435 | |
| Uitgestelde koopprijs | -6.950 | - | -6.950 | |
| Earn out-betalingen acquisities uit voorgaande jaren | - | 5.839 | 5.839 | |
| Financiering koopprijs middels emissie van aandelen | -500 | - | -500 | |
| Betaalde koopprijs/cash | 4.526 | 7.298 | 11.824 | |
| Gekochte liquide middelen | -1.696 | - | -1.696 | |
| Netto uitgaande kasstroom bij acquisities | 2.830 | 7.298 | 10.128 | |
De post overig heeft met name betrekking op de afwikkeling van de ingeschatte koopprijs YoungWood, alsmede de afwikkeling van earn out-verplichtingen ter zake overige acquisities uit voorgaande jaren.
De bijdrage van E-Chain Management in het nettoresultaat van de Ordina Groep over 2008 bedraagt circa EUR 0,5 miljoen. Het nettoresultaat over geheel 2008 van E-Chain Management bedraagt circa EUR 1,4 miljoen.
33. Verbonden partijen
33.1. Identiteit verbonden partijen
Als verbonden partijen van de Ordina Groep zijn te onderscheiden de groepsmaatschappijen en de leden van de Raad van Commissarissen en de leden van de Raad van Bestuur.
33.2. Transacties met de leden van de Raad van Bestuur en Raad van Commissarissen
33.2.1. Beloningsbeleid
De vergoeding van de leden van de Raad van Bestuur van de vennootschap wordt jaarlijks bepaald door de Raad van Commissarissen. Voor een toelichting op het beloningsbeleid aangaande de leden van de Raad van Bestuur wordt verwezen naar het Verslag van de Raad van Commissarissen dat is opgenomen op pagina 50 van dit jaarverslag.
33.2.2. Beloning leden Raad van Bestuur
Inzake de beloning van de leden van de Raad van Bestuur zijn de volgende bedragen opgenomen in het resultaat van 2008, respectievelijk 2007:
| 2008 | 2007 | ||
| R. Kasteel | |||
| Salaris | 364 | 327 | |
| Variabele beloning / kortetermijncomponent | - | 260 | |
| Variabele beloning / langetermijncomponent | -174 | 238 | |
| Pensioenkosten | 34 | 39 | |
| 224 | 864 | ||
| 2008 | 2007 | ||
| J.H. den Hartog | |||
| Salaris | 318 | 286 | |
| Variabele beloning / kortetermijncomponent | - | 228 | |
| Variabele beloning / langetermijncomponent | -153 | 208 | |
| Pensioenkosten | 50 | 35 | |
| 215 | 757 | ||
De langetermijncomponent van de variabele beloning betreft een uitkering in aandelen Ordina N.V. en kent per lopende regeling een driejaarsperiode. Aan het begin van elke driejaarsperiode wordt een voorwaardelijk aantal aandelen toegekend. Indien na drie jaar wordt vastgesteld dat de gestelde targets zijn gehaald of overschreden, vindt onvoorwaardelijke toekenning van de aandelen plaats. Op basis van de toegekende langetermijnbonusregelingen wordt per balansdatum een inschatting gemaakt van het aantal uit te keren aandelen Ordina N.V.. De kosten ter zake de variabele langetermijnbeloningscomponent worden verantwoord ten laste van de winst- en verliesrekening. Het bedrag van de te verwachten uit te geven aandelen wordt gepresenteerd binnen het eigen vermogen onder de ingehouden winsten. In het kader van de variabele langetermijnbeloning over de periode 2006-2008 zullen geen aandelen Ordina N.V. worden uitgekeerd aan de heren Kasteel en Den Hartog. De voorziening die is gevormd in voorgaande jaren ter zake nog lopende perioden is in 2008 vrijgevallen ten gunste van het resultaat in verband met de inschatting van scoringskansen. Deze vrijval veroorzaakt een negatieve beloningscomponent ter zake de langetermijncomponent binnen de variabele beloning. Over de periode 2005-2007 zijn in 2008 aan de heren Kasteel en Den Hartog 16.500, respectievelijk 14.500 aandelen Ordina N.V. uitgekeerd.
Aan de leden van de Raad van Bestuur van de vennootschap worden een auto en mobiele telefoon ter beschikking gesteld. Tevens ontvangen zij een maandelijkse onkostenvergoeding ter dekking van gemaakte onkosten.
Ten behoeve van de leden van de statutaire directie zijn leningen, voorschotten noch garanties verstrekt.
33.2.3. Aandelenbezit leden Raad van Bestuur
De leden van de Raad van Bestuur bezitten ultimo 2008 209.684 aandelen Ordina N.V. (ultimo 2007: 194.184). De verdeling over de leden van de Raad van Bestuur luidt als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| R. Kasteel | 165.399 | 157.149 | |
| J.H. den Hartog | 44.285 | 37.035 | |
| 209.684 | 194.184 | ||
33.2.4 Optierechten toegekend aan en gehouden door de leden van de Raad van Bestuur
Onderstaand wordt een overzicht gegeven van de toegekende optierechten die ultimo 2008 worden gehouden door de leden van de Raad van Bestuur.
| Aantal toegekend | Aantal uitgeoefend | Aantal vervallen | Aantal nog openstaand | Optie-uitoefenkoers | Vervaldatum | ||
| R. Kasteel | 40.000 | - | - | 40.000 | 10,24 | 12-3-2009 | |
| Ultimo 2008 nog uitstaande optierechten | 40.000 | ||||||
| Aantal toegekend | Aantal uitgeoefend | Aantal vervallen | Aantal nog openstaand | Optie-uitoefenkoers | Vervaldatum | ||
| J.H. den Hartog | 35.000 | - | - | 35.000 | 10,24 | 12-3-2009 | |
| Ultimo 2008 nog uitstaande optierechten | 35.000 | ||||||
33.2.5. Beloning Raad van Commissarissen
De vergoedingen aan de leden van de Raad van Commissarissen luiden als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| C.J. de Swart, voorzitter | 33 | 33 | |
| E.P. de Boer | 26 | 25 | |
| R.J. van de Kraats | 26 | 25 | |
| J.M.L. van Engelen | 9 | 25 | |
| 94 | 108 | ||
33.2.6. Aandelenbezit leden Raad van Commissarissen
De leden van de Raad van Commissarissen bezitten ultimo 2008 124.761 aandelen Ordina N.V. (ultimo 2007: 124.761). De verdeling over de leden van de Raad van Commissarissen luidt als volgt:
| 2008 | 2007 | ||
| C.J. de Swart, voorzitter | - | - | |
| E.P. de Boer | 124.761 | 124.761 | |
| R.J. van de Kraats | - | - | |
| J.M.L. van Engelen | - | - | |
| 124.761 | 124.761 | ||
34. Gebeurtenissen na balansdatum
34.1. Verkoop Ordina BPO B.V.
In de tweede helft van 2008 is besloten om de verlieslatende BPO-activiteiten niet duurzaam binnen Ordina te handhaven. Met de hoogst mogelijke urgentie is gekeken naar mogelijkheden om de verlieslatende situatie bij Ordina BPO structureel en zo snel mogelijk op te lossen. Op 27 februari 2009 heeft Ordina aangekondigd dat het bedrijfsonderdeel Ordina BPO B.V. is verkocht aan Centric. Per 1 april 2009 neemt Centric alle aandelen Ordina BPO inclusief alle rechten en plichten van Ordina over. De verkoop is onder voorbehoud van de gebruikelijke voorwaarden, waaronder NMa-goedkeuring.
Het verlies bij verkoop, inclusief het resultaat over het eerste kwartaal 2009, dat met de transactie gemoeid is, bedraagt EUR 34 miljoen. Van dit bedrag is ruim EUR 32 miljoen, bestaande uit het verkoopresultaat van EUR 28 miljoen plus een projectvoorziening van EUR 4 miljoen, als eenmalige last verantwoord ten laste van het resultaat over 2008. De resterende EUR 2 miljoen zal in 2009 worden verantwoord en heeft betrekking op de exploitatie van het eerste kwartaal 2009. Een groot deel van het verkoopresultaat zal ter compensatie van toekomstige investeringen en operationele kosten aan Centric worden betaald. Delen hiervan zullen pas in de tweede helft van 2009 en de eerste helft van 2010 worden voldaan.
Over geheel 2008 realiseerde Ordina BPO een omzet van circa EUR 43,0 miljoen. Het operationele verlies over 2008 van Ordina BPO bedraagt EUR 12,5 miljoen voor vennootschapsbelasting. In 2008 is een bijzondere waardevermindering op alle immateriële en materiële vaste activa van Ordina BPO toegepast voor een bedrag van totaal EUR 72,5 miljoen. Bij Ordina BPO B.V. werken ultimo februari 2009 circa 330 medewerkers.
© 2008 All rights reserved Ordinacopy; 2009 All rights reserved Ordina
DisclaimerPrivacy StatementColofonContact